Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 14, a. 9

Czy wiedza Boga obejmuje rzeczy, które nie istnieją

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że wiedza Boga nie obejmuje rzeczy, które nie istnieją. Wiedza Boga bowiem obejmuje tylko rzeczy prawdziwe. Lecz prawda i byt są pojęciami zamiennymi. Zatem wiedza Boga nie obejmuje rzeczy, które nie istnieją.

Zarzut drugi. Oprócz tego wiedza wymaga podobieństwa między wiedzącym i rzeczą znaną. Lecz te rzeczy, które nie istnieją, nie mogą mieć jakiegoś podobieństwa do Boga, który jest samym bytem. Zatem tych rzeczy, które nie istnieją, Bóg znać nie może.

Zarzut trzeci. Oprócz tego wiedza Boga jest przyczyną rzeczy, które On zna. Lecz nie ma przyczyny rzeczy nieistniejących, ponieważ niebyt nie ma przyczyny. Zatem wiedza Boga nie obejmuje rzeczy, które nie istnieją.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Apostoł (Rz 4, 17): który zowie to, czego nie masz, jako to, co jest.

Odpowiadam, że Bóg zna wszelkie rzeczy jakiekolwiek istnieją jakimkolwiek sposobem. Nic zaś nie przeszkadza, by te rzeczy, które nie istnieją absolutnie, istniały jakimś sposobem. Absolutnie bowiem istnieją te rzeczy, które istnieją w czynie. Te rzeczy zaś, które nie są w czynie, są w możności albo samego Boga, albo stworzenia; czy to w możności czynnej, czy biernej, czy w możności pomyślenia, lub wyobrażenia, lub oznaczenia w jakikolwiek sposób. Jakiekolwiek więc rzeczy mogą być uczynione, czy pomyślane, czy wypowiedziane przez stworzenia, a także jakiekolwiek ono może uczynić, te wszystkie Bóg zna, choćby nie istniały w czynie. I o tyle można powiedzieć, że wiedza Boga obejmuje także rzeczy, które nie istnieją.

Lecz u tych rzeczy, które nie są w czynie, należy rozważyć pewną rozmaitość. Niektóre bowiem, chociaż teraz nie są w czynie, jednak albo były albo będą; i mówi się, że Bóg obejmuje wszystkie te rzeczy wiedzą widzenia. Skoro bowiem rozumienie Boga, które jest samym Jego bytem, mierzy się wiecznością, a ta istniejąc bez następstwa, obejmuje w zupełności cały czas, teraźniejsze wejrzenie Boga rozciąga się na cały czas i na wszystkie rzeczy, w jakimkolwiek one czasie istnieją, jako na przedmioty istniejące dla Niego w teraźniejszości. Znajdują się natomiast niektóre rzeczy, które są w możności Boga lub stworzenia, które jednak ani nie są, ani nie będą, ani nie były. I odnośnie do tych nie mówi się, aby miał wiedzę widzenia, lecz prostego rozumienia. To zaś mówi się dlatego, że te rzeczy, które dookoła siebie widzimy, mają byt oddzielny poza widzącym.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. O ile są w możności, są prawdziwymi te rzeczy, które nie są w czynie; prawdziwym jest bowiem, że są w możności. I w ten sposób wiedza Boga je obejmuje.

Odpowiedź na drugi zarzut. Skoro Bóg jest samym bytem, o tyle cokolwiek istnieje, o ile uczestniczy w podobieństwie do Boga; jak wszelka rzecz o tyle jest ciepła, o ile uczestniczy w cieple. W ten sposób i te rzeczy, które są w możności, choć nie są w czynie, Bóg poznaje.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Wiedza Boga jest przyczyną rzeczy, o ile się wola przyłącza. Stąd nie jest koniecznym, by wszystko, co Bóg wie, istniało, lub dawniej istniało, lub miało istnieć; lecz tylko te rzeczy, co do których chce, by istniały, lub którym dozwala istnieć. I dalej nie ma tego w wiedzy Boga, że one są, lecz że mogą być.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.