I, q. 14, a. 3
Czy Bóg obejmuje siebie samego
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie obejmuje Siebie Samego. Mówi bowiem Augustyn w księdze Octoginta trium Quaest. (qu. XV), że to co siebie obejmuje, jest dla siebie skończone. Lecz Bóg wszystkimi sposobami jest nieskończony. Zatem nie obejmuje siebie.
Zarzut drugi. Jeśli by się powiedziało, że Bóg jest nieskończony dla nas, lecz skończony dla siebie, można przeciw temu powiedzieć: prawdziwszym jest wszystko jak jest u Boga, niż jak jest u nas. Jeśli więc Bóg dla Siebie Samego jest skończony, dla nas zaś nieskończony, prawdziwszym jest, że Bóg jest skończony, niż nieskończony. To zaś jest przeciwnym temu co powyżej powiedziano (R. VII, par. 1). Zatem Bóg nie obejmuje Siebie Samego.
Lecz przeciwnym temu jest co mówi Augustyn w tym samym miejscu: wszystko co siebie rozumie, obejmuje siebie. Lecz Bóg rozumie siebie. Zatem obejmuje siebie.
Odpowiadam, że Bóg obejmuje Siebie doskonale. To zaś okazuje się w ten sposób. Wtedy bowiem mówimy, że coś obejmuje siebie, gdy dojdzie do kresu swego poznania; to zaś dzieje się, gdy rzecz poznaje się tak doskonale, jak jest poznawalną. Jak na przykład wtedy obejmuje się twierdzenie, które można udowodnić, gdy się je pozna przez dowód ścisły; nie zaś, gdy poznaje się je przez jakiś argument prawdopodobny. Jasnym zaś jest, że Bóg poznaje Siebie Samego tak doskonale jak jest doskonale poznawalnym. Każda rzecz bowiem jest poznawalna według sposobu swego stanu czynnego; nie poznaje się bowiem czegoś o ile jest w możności, lecz o ile jest w czynie, jak to powiedziano w IX Metaph. Tak wielka jest zaś potęga Boga w poznawaniu, jak wielkim Jego stan czynny w bytowaniu; przez to bowiem Bóg ma władzę poznawania, że jest w czynie i oddzielony od wszelkiej materii i możności, jak to wykazano (R. I, par. 2). Stąd jasnym jest, że tak poznaje Siebie Samego, jak jest poznawalnym. I dlatego obejmuje Samego Siebie w sposób doskonały.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Obejmować we właściwym znaczeniu znaczy coś, co posiada i zawiera coś drugiego. I stąd wszelka rzecz objęta musi być skończona, tak jak każda rzecz zawarta w drugiej. Nie w ten sposób zaś mówi się, że Bóg obejmuje Samego Siebie, jakoby Jego umysł był czymś różnym od Niego, i rozumiał Go i zawierał. Lecz tego rodzaju powiedzenia należy tłumaczyć przez przeczenie. Jak bowiem mówi się, że Bóg jest Sam w Sobie, ponieważ nie obejmuje Go nic poza Nim będącego, tak mówi się, że obejmuje Sam Siebie, ponieważ nic w Nim nie ma, co by przed Nim było ukryte. Mówi bowiem Augustyn w księdze de Videndo Deum, że widząc, obejmuje się całość, gdy tak się ją widzi, że nic z niej nie jest ukryte przed patrzącym.
Odpowiedź na drugi zarzut. Gdy się mówi że Bóg jest skończony dla Siebie, należy to rozumieć co do pewnego podobieństwa stosunku; tak się bowiem ma rzecz u Niego z nieprzewyższaniem Jego umysłu, jak się ma rzecz umysłu skończonego z nieprzewyższaniem umysłu skończonego. Nie mówi się zaś w ten sposób, że Bóg dla Siebie jest skończonym, jakoby Sam rozumiał, że jest czymś skończonym.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.