Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 14, a. 7

Czy wiedza Boga opiera się na roztrząsaniu

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że wiedza boża opiera się na roztrząsaniu. Wiedza boża bowiem nie jest jak wiedza habitualna, lecz jak rozumienie w czynie. Lecz według Filozofa w II Topic., wiedza habitualna odnosi się do wielu rzeczy naraz, lecz rozumienie w czynie tylko do jednej. Skoro więc Bóg zna wiele rzeczy, bo i Siebie i inne, jak to wykazano (par. 2, 5), wydaje się, że nie rozumie wszystkiego równocześnie, lecz roztrząsając przechodzi z jednej rzeczy do drugiej.

Zarzut drugi. Oprócz tego poznanie skutku przez przyczynę jest cechą wiedzy nabywanej przez roztrząsanie. Lecz Bóg poznaje inne rzeczy przez Siebie Samego, jak skutek przez przyczynę. Zatem poznanie Jego opiera się na roztrząsaniu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, Bóg doskonalej zna wszelkie stworzenie, niż my znamy. Lecz my w przyczynach stworzonych znamy ich skutki, i w ten sposób roztrząsając przechodzimy z przyczyn do rzeczy spowodowanych. Zatem wydaje się, że podobnie jest w Bogu.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Augustyn w XV de Trin., że Bóg nie widzi wszystkich rzeczy poszczególnie i oddzielnie, lub jakby spojrzeniem kierującym się stąd tam i stamtąd tu, lecz widzi wszystko równocześnie.

Odpowiadam, że w wiedzy bożej nie ma roztrząsania. A to w ten sposób udowadniamy. W naszej wiedzy bowiem jest dwojakie roztrząsanie. Jedno tylko według następstwa; jak naprzykład zwracamy się do zrozumienia czegoś innego, gdy już jedno zrozumiemy w czynie. Inne roztrząsanie jest według przyczynowości; jak gdy przez zasady dochodzimy do poznania wniosków. Pierwsze zaś roztrząsanie nie może być właściwością Boga. Wiele bowiem z rzeczy, które rozumiemy jedną po drugiej, jeśli każdą z nich rozważa się samą w sobie, rozumiemy wszystkie równocześnie, jeśli je równocześnie rozumiemy w czymś jednym; naprzykład gdy rozumiemy części w całości, lub gdy różne rzeczy widzimy w zwierciedle. Bóg zaś wszystko widzi w jednym, a tym jest On Sam, jak to powiedziano (par. 5). Stąd widzi wszystko równocześnie a nie jedno po drugim.

Podobnie także i drugie roztrząsanie nie może być właściwością Boga. Po pierwsze mianowicie dlatego, że drugie roztrząsanie przypuszcza uprzednio pierwsze; ci bowiem, którzy postępują z zasad do wniosków, nie rozważają obydwóch równocześnie. Następnie, ponieważ takim roztrząsaniem posługuje się przechodzący od rzeczy nieznanej do rzeczy znanej. Stąd jest jasnym, że gdy poznaje się pierwsze, drugie jest jeszcze nieznanym. I tak nie poznaje się drugiego w pierwszym, lecz z pierwszego. Koniec roztrząsania zaś jest wtedy, gdy drugie widzi się w pierwszym, sprowadziwszy rozumowaniem skutki do ich przyczyn; i wtedy roztrząsanie ustaje. Stąd, skoro Bóg widzi Swoje skutki w Sobie Samym jako w przyczynie, poznanie Jego nie opiera się na roztrząsaniu.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż samą w sobie rozumie się tylko rzecz jedną, jednak wiele rzeczy można rozumieć w czymś jednym, jak to powiedziano (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na drugi zarzut. Bóg nie poznaje przez przyczynę jakby uprzednio poznaną, skutków nieznanych; lecz poznaje je w przyczynie. Stąd poznanie Jego nie opiera się na wnioskowaniu, jak to powiedziano (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na trzeci zarzut. Bóg wprawdzie widzi skutki przyczyn stworzonych w samych przyczynach, dużo lepiej od nas; jednak nie w ten sposób, jakoby znajomość skutków była spowodowana w Nim przez poznanie przyczyn stworzonych, jak to w nas. Stąd wiedza Jego nie opiera się na roztrząsaniu.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.