Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 14, a. 8

Czy wiedza boża jest przyczyną rzeczy

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że wiedza boża nie jest przyczyną rzeczy. Mówi bowiem Orygenes tłumacząc List do Rzymian (Lib. VII super cap. VIII, 30) nie dlatego coś będzie, że Bóg wie, iż ono będzie, lecz ponieważ będzie, dlatego Bóg to wie, zanim się stanie.

Zarzut drugi. Oprócz tego przyjąwszy przyczynę, przyjmuje się skutek. Lecz wiedza boża jest wieczna. Jeśli więc wiedza boża jest przyczyną rzeczy stworzonych, wydaje się, że stworzenia są wieczne.

Zarzut trzeci. Oprócz tego rzecz poznawalna jest pierwszą od wiedzy i jest jej miarą, jak powiedziano w X Metaph. Lecz to, co jest późniejsze i zmierzone, nie może być przyczyną. Zatem wiedza boża nie jest przyczyną rzeczy.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Augustyn (XV de Trin.): nie dlatego, że istnieją, zna Bóg wszystkie stworzenia i duchowe i cielesne; lecz one istnieją dlatego, że Bóg je zna.

Odpowiadam, że wiedza boża jest przyczyną rzeczy. Tak bowiem wiedza boża ma się do wszystkich rzeczy stworzonych, jak się ma wiedza twórcy do rzeczy, które jego sztuka wydała. Wiedza twórcy bowiem, jest przyczyną rzeczy powstałych z jego sztuki; dlatego, że twórca działa za pomocą swego umysłu, stąd forma umysłu musi być początkiem działania, jak ciepło jest początkiem ogrzewania. Lecz należy rozważyć, że forma naturalna, o ile jest formą pozostającą w tym, czemu daje byt, nie określa początku działania; lecz tylko o ile ma skłonność do skutku. I podobnie forma poznawcza nie określa początku działania, o ile on istnieje tylko w pojmującym, chyba, że przydaną mu jest skłonność do skutku, która jest przez wolę. Skoro bowiem forma poznawcza stoi w stosunku do rzeczy przeciwnych (gdyż ta sama wiedza odnosi się do rzeczy przeciwnych), nie wywołałaby skutku określonego, gdyby nie była skierowana do jednej rzeczy przez pożądanie, jak to powiedziano w IX Metaph. Jasnym jest bowiem, że Bóg jest przyczyną rzeczy przez Swój umysł, skoro Jego byt jest Jego rozumieniem; i stąd przyczyną rzeczy musi być Jego wiedza, o ile wola jest z nią złączona. Stąd zwykło się nazywać wiedzę Boga, o ile jest przyczyną rzeczy, wiedzą przyzwolenia.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Orygenes mówił mając na myśli pojęcie wiedzy, której nie odpowiada idea przyczynowości, chyba że się wola przyłącza, jak to powiedziano (w corpus paragrafu). Lecz to, co mówi, że dlatego Bóg zna uprzednio rzeczy, ponieważ się staną, należy rozumieć odnośnie do przyczyny wyniku, nie odnośnie do przyczyny bytowania; wynika stąd bowiem, że jeżeli jakieś rzeczy stać się mają, Bóg o nich wiedział uprzednio; rzeczy przyszłe nie są zaś przyczyną, że Bóg wie o nich.

Odpowiedź na drugi zarzut. Wiedza Boga jest przyczyną rzeczy, o ile rzeczy są w wiedzy. Nie było zaś w wiedzy bożej tego, by rzeczy były od wieków. Stąd choć wiedza Boga jest wieczna, nie wynika jednak, by stworzenia były od wieków.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Rzeczy w przyrodzie są pośrednie między wiedzą Boga, a naszą wiedzą; my bowiem otrzymujemy wiedzę z rzeczy w przyrodzie, których przyczyną jest Bóg przez Swą wiedzę. Stąd jak rzeczy w przyrodzie, które możemy poznać, są wcześniejsze od naszej wiedzy i jej miarą, tak wiedza Boga jest wcześniejszą od rzeczy w przyrodzie oraz ich miarą. Jak naprzykład jakiś dom jest pośredni między wiedzą twórcy, który go uczynił, a wiedzą tego, który jego poznanie otrzymuje z domu już wybudowanego.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.