I, q. 16, a. 7
Czy prawda stworzona jest wieczna
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że prawda stworzona jest wieczna. Mówi bowiem Augustyn w księdze de Libero Arbitrio (l. II, c. 8), że nic nie jest bardziej wieczne, jak pojęcie koła, i że dwa a trzy jest pięć. Lecz prawda tych rzeczy jest prawdą stworzoną. Prawda więc stworzona jest wieczna.
Zarzut drugi. Oprócz tego wszystko, co jest zawsze, jest wieczne. Lecz pojęcia powszechne są wszędzie i zawsze. Więc są wieczne. A więc i prawda, która jest najbardziej powszechna.
Zarzut trzeci. Oprócz tego o tym, co jest obecnie prawdziwe, zawsze było prawdą, że będzie. Lecz jak prawda zdania o czasie obecnym jest prawdą stworzoną, tak i prawda zdania o przyszłości. A więc jakaś prawda stworzona jest wieczna.
Zarzut czwarty. Oprócz tego wszystko, co nie ma początku i końca, jest wieczne. Lecz prawda zdań nie ma początku ani końca; jeżeli bowiem prawda się rozpoczęła, gdy przedtem jej nie było, prawdą było, że prawdy nie ma; i zaiste jakąś prawdą była prawda; i w ten sposób była prawda, zanim się rozpoczęła. I podobnie, jeżeli się przyjmie, że prawda ma koniec, wynika stąd, że jest, gdy istnieć przestanie; będzie bowiem prawdą, że prawdy nie ma. Prawda więc jest wieczna.
Lecz przeciwnym temu jest, że sam tylko Bóg jest wieczny, jak mieliśmy powyżej (R. X, par. 3).
Odpowiadam, że prawda zdań nie jest inną, niż prawda rozumu. Zdanie bowiem jest w rozumie i jest w głosie. O ile zaś jest w rozumie, posiada prawdę samo przez się. Lecz o ile jest w głosie, zdanie zwie się prawdziwe, o ile oznacza jakąś prawdę rozumu; nie dla jakiejś prawdy w zdaniu istniejącej jak gdyby w przedmiocie. Jak na przykład mocz zwie się zdrowym nie od zdrowia, które jest w nim, lecz od zdrowia zwierzęcia, które on oznacza. Podobnie także powyżej się powiedziało (par. 1), że rzeczy zwą się prawdziwymi od prawdy rozumu. Stąd, gdyby żaden umysł nie był nieśmiertelny, żadna prawda nie byłaby wieczna. Lecz ponieważ sam rozum boży jest wieczny, w nim tylko samym prawda ma wieczność. Nie wynika jednak z tego, że coś innego prócz Boga jest wieczne, prawda bowiem rozumu boskiego jest to sam Bóg, jak wyżej wykazano (par. 5).
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Pojęcie koła i to, że dwa a trzy jest pięć, posiadają wieczność w umyśle bożym.
Odpowiedź na drugi zarzut. Że coś jest wieczne i wszędzie, można zrozumieć dwojako. Pierwszym sposobem, ponieważ ma coś w sobie, skąd się rozciąga na wszelki czas i wszelkie miejsce, podobnie jak jest własnością Boga, że jest zawsze i wszędzie. W drugi sposób, ponieważ nie ma nic w sobie, przez co by się ograniczało do jakiegoś miejsca lub czasu: jak na przykład mówi się, że materia pierwsza jest jedną, nie dlatego, że ma jedną formę, tak jak człowiek jest jeden od jedności jednej formy, lecz przez odsunięcie wszystkich form odróżniających. I w ten sposób mówi się o każdym pojęciu powszechnym, że jest wszędzie i zawsze, o ile pojęcia powszechne są niezależne od tu i teraz. Lecz z tego nie wynika, że są one wieczne, chyba tylko w umyśle, jeżeli istnieje jakiś wieczny umysł.
Odpowiedź na trzeci zarzut. To co jest teraz, stąd miało być w przyszłości, zanim jeszcze było, że było w swej przyczynie, by się stało. Stąd gdyby się usunęło przyczynę, nie byłoby w przyszłości, że się stanie. Sama zaś tylko pierwsza przyczyna jest wieczna. Stąd z tego nie wynika, że o rzeczach, które istnieją, zawsze było prawdą, że istnieć będą, jak tylko, o ile w wiecznej przyczynie było, że będą. Tą zaś przyczyną jest sam tylko Bóg.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Ponieważ umysł nasz nie jest wieczny, także i prawda zdań, które tworzymy, nie jest wieczna, lecz kiedyś się zaczęła. A zanim tego rodzaju prawda zaistniała, nie było prawdą powiedzieć, że taka prawda istnieje, chyba tylko ze względu na umysł boży, w którym wyłącznie prawda jest wieczna. Lecz teraz prawdą jest powiedzieć, że prawdy wówczas nie było. A to znowu nie jest prawdziwym, jak tylko prawdą, która jest teraz w umyśle naszym, nie zaś przez jakąś prawdę ze strony rzeczy. Ta prawda jest bowiem o niebycie, niebyt zaś nie posiada tego sam ze siebie, by był prawdziwym, lecz tylko z umysłu, który go pojmuje. Stąd o tyle jest prawdziwym powiedzieć, że prawdy nie było, o ile pojmujemy jej niebyt jako poprzedzający jej byt.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.