Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 19, a. 7

Czy wola Boga jest zmienna

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że wola Boga jest zmienna. Mówi bowiem Pan (Rdz 6, 7): żal mi, żem uczynił człowieka. Lecz kto żałuje tego, co zrobił, ma wolę zmienną. Zatem Bóg ma wolę zmienną.

Zarzut drugi. Oprócz tego Jeremiasz (Jr 18, 7-8) mówi w osobie Pana: Rzekę przeciw narodowi i przeciw królestwu, abym je wykorzenił, zepsował i zagubił. Jeśli żałować będzie on naród za złość swoją, którą mówił przeciwko niemu i ja żałować będę złego, którem mu myślił uczynić. Zatem Bóg ma wolę zmienną.

Zarzut trzeci. Oprócz tego cokolwiek Bóg czyni, czyni to z wolnej woli. Lecz Bóg nie czyni zawsze tego samego; czasem bowiem nakazuje zachowywanie przepisów prawnych, a czasem zakazuje. Zatem ma zmienną wolę.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, Bóg, tego co chce, nie chce z konieczności, jak to powyżej powiedziano (par. 3). Zatem może tego samego chcieć i nie chcieć. Lecz wszystko, co ma możność do rzeczy przeciwnych, jest zmienne; jak to, co może być i nie być, jest zmienne co do substancji; a to, co może tu być i może tu nie być, jest zmienne co do miejsca. Zatem Bóg jest zmienny co do woli.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w (Lb 23, 19): nie jest Bóg jako człowiek, aby kłamał; ani jako syn człowieczy, żeby się odmieniał.

Odpowiadam, że wola Boga jest zupełnie niezmienna. Lecz co do tego należy rozważyć, że co innego jest zmieniać wolę, a co innego chcieć zmiany niektórych rzeczy. Może ktoś bowiem, chociaż ta sama wola pozostaje niezmienna, chcieć, by się teraz to stało, a później, by się stało coś przeciwnego. Lecz wtedy by się wola zmieniła, gdyby ktoś zaczął chcieć tego, czego poprzednio nie chciał, lub przestał chcieć, czego chciał. To zaś nie może się przydarzyć inaczej, jak tylko przez uprzednie przypuszczenie zmiany, czy to ze strony poznania, czy to odnośnie do usposobienia substancji samego chcącego. Skoro bowiem wola odnosi się do dobra, może ktoś dwojako zacząć czegoś chcieć na nowo. Jednym sposobem tak, że coś na nowo zaczyna być dla niego dobrem. A to nie dzieje się bez jego zmiany; jak przy nadchodzącym zimnie, zaczyna być dobrem siedzenie przy ogniu, co poprzednio takim nie było. Drugim sposobem tak, że na nowo poznaje, że to jest dla niego dobrem, podczas gdy pierwej o tym nie wiedział, na to bowiem się naradzamy, byśmy wiedzieli, co dla nas jest dobrem. Wykazano zaś powyżej (R. IX, par. 1, R. XIV, par. 15), że zarówno substancja Boga, jak i Jego wiedza jest zupełnie niezmienna. Stąd musi wola Jego być zupełnie niezmienna.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. To słowo Pańskie należy rozumieć przenośnie, na podobieństwo nasze. Gdy bowiem żal nam czegoś, niszczymy, cośmy uczynili; chociaż to może się dziać bez zmiany woli; skoro nawet jakiś człowiek bez zmiany woli czasem chce coś uczynić, zamierzając równocześnie później to zniszczyć. Tak więc mówi się, że Bóg żałował, na podobieństwo działania, o ile człowieka, którego uczynił, zgładził przez potop z powierzchni ziemi.

Odpowiedź na drugi zarzut. Wola Boża, skoro jest przyczyną pierwszą i powszechną, nie wyklucza przyczyn pośrednich, w których mocy leży wywoływanie jakichś skutków. Lecz ponieważ wszystkie przyczyny pośrednie nie dorównują mocy pierwszej przyczyny, wiele jest rzeczy w mocy i wiedzy, i woli Bożej, które nie są zawarte w porządku niższych przyczyn, jak wskrzeszenie Łazarza. Stąd ktoś patrząc na niższe przyczyny, mógł powiedzieć: Łazarz nie zmartwychwstanie, spoglądając zaś na pierwszą przyczynę boską mógł powiedzieć: Łazarz zmartwychwstanie. Bóg zaś chce obu z tych dwóch; mianowicie, by coś czasem się stało według przyczyny niższej, co jednak nie stanie się według przyczyny wyższej, lub odwrotnie. Tak więc należy powiedzieć, że czasem Bóg zapowiada, że coś się stanie, o ile jest zawarte w porządku przyczyn niższych, jak na przykład, według warunków natury lub zasług; a to jednak nie stanie się, ponieważ w wyższej przyczynie Bożej jest inaczej. Jak na przykład, gdy przepowiedział Ezechiaszowi: rozpraw dom twój, bo umrzesz, a nie zostaniesz żyw, jak to mamy u (Iz 38, 1); a jednak tak się nie stało, ponieważ od wieków inaczej było w wiedzy i woli Bożej, która jest niezmienną. Z tego powodu mówi Grzegorz, że Bóg zmienia zdanie, jednak nie zmienia zamiaru, Moral, lib. XVI, 10, mianowicie swej woli. To więc, że mówi: ja żałować będę, rozumie się powiedziane przenośnie; wydaje się bowiem, że ludzie żałują, gdy nie wypełniają tego, co grozili.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Z tego argumentu nie można wnioskować, że Bóg ma zmienną wolę, ale że chce zmiany.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Chociaż nie jest absolutnie koniecznym, by Bóg czegoś chciał, to jednak jest koniecznym z założenia, z powodu niezmienności woli Bożej, jak to powyżej powiedziano (par. 3).

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.