Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 19, a. 8

Czy wola Boga nakłada konieczność rzeczom, których Bóg chce

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że wola Boga nakłada konieczność rzeczom, których Bóg chce. Mówi bowiem Augustyn w Enchirid. cap. CIII: Nikt się nie zbawia jak tylko ten, którego Bóg chce zbawić. I dlatego należy Go prosić, by chciał, bo jeśli będzie chciał, to musi się to stać.

Zarzut drugi. Oprócz tego każda przyczyna, której nie można przeszkodzić, z konieczności musi wywołać swój skutek; ponieważ i natura zawsze tak samo działa, chyba żeby coś przeszkodziło, jak wykłada się w II Physic. Lecz woli Boga nie można przeszkodzić, mówi bowiem Apostoł (Rz 9, 19): któż się sprzeciwi woli Jego. Zatem wola Boga nakłada konieczność rzeczom, których Bóg chce.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, to co ma konieczność uprzednią, jest koniecznym bezpośrednio; jak koniecznym jest, by zwierzę zdechło, ponieważ złożone jest z rzeczy przeciwnych. Lecz rzeczy stworzone przez Boga przyrównuje się do woli Bożej jako do czegoś pierwszego, od czego mają to, że są konieczne, skoro to zdanie warunkowe jest prawdziwe: jeśli Bóg czegoś chce, to się staje; każde zaś zdanie warunkowe prawdziwe jest konieczne. Wynika więc, że wszystko, czego Bóg chce, jest bezpośrednio konieczne.

Lecz przeciwnie. Bóg chce, by się stały wszystkie dobre rzeczy, które się stają. Jeśli więc wola Jego nakłada konieczność rzeczom, których chce, wynika, że wszystkie dobre rzeczy dzieją się z konieczności. I w ten sposób przepada wolna wola, rada i wszystkie tym podobne.

Odpowiadam, że wola Boża niektórym rzeczom, których chce, nakłada konieczność, jednak nie wszystkim. Powód tego niektórzy chcieli wyznaczać z przyczyn pośrednich; te rzeczy bowiem, które wywołuje przez przyczyny konieczne, są konieczne, te zaś, które wywołuje przez przyczyny przypadkowe, są przypadkowe. Lecz wydaje się, że to nie jest powiedziane dostatecznie, dla dwóch powodów. Po pierwsze mianowicie, ponieważ skutek jakiejś pierwszej przyczyny jest przypadkowy z powodu przyczyny drugorzędnej stąd, że skutkowi przyczyny pierwszej przeszkadza niedoskonałość przyczyny drugorzędnej, jak mocy słońca przeszkadza niedoskonałość rośliny. Żadna zaś niedoskonałość drugorzędnej przyczyny nie może przeszkodzić, by wola Boga sprawiła swój skutek. Po drugie, ponieważ, jeśli rozróżnienie przypadkowych rzeczy od koniecznych odnosi się tylko do przyczyn drugorzędnych, wynika, że to jest poza zamiarem i wolą Bożą; a to jest niedorzeczne. I dlatego lepiej jest powiedzieć, że dzieje się to z powodu skuteczności woli Bożej. Skoro bowiem jakaś przyczyna zdolna jest do działania, skutek idzie za przyczyną nie tylko odnośnie do tego, co się dzieje, lecz także odnośnie do sposobu dokonywania się lub bytowania: z niedoskonałości bowiem mocy czynnej w nasieniu, przydarza się, że syn rodzi się niepodobny do ojca w przypadłościach, które należą do sposobu bytowania. Skoro więc wola Boża jest najskuteczniejsza, nie tylko wynika, że dzieją się te rzeczy, co do których Bóg chce, by się stały, lecz także, że się dokonują w ten sposób, w jaki Bóg chce, by się stały. Bóg zaś chce, by niektóre rzeczy działy się koniecznie, a niektóre przypadkowo, by był porządek w rzeczach dla doskonałości wszechświata. I dlatego do niektórych skutków dostosował przyczyny konieczne, które nie mogą chybiać, z których skutki wynikają koniecznie; do niektórych zaś przystosował przyczyny przypadkowe, mogące chybiać, z których wypływają skutki przypadkowe. Zatem nie dlatego skutki, których Bóg chce, zdarzają się przypadkowo, ponieważ przyczyny najbliższe są przypadkowe; lecz dlatego, że Bóg chciał, by one zdarzyły się przypadkowo, przygotował dla nich przyczyny przypadkowe.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Przez te słowa Augustyna należy rozumieć konieczność w rzeczach, które Bóg chce, nie bezwarunkową, ale warunkową; koniecznym jest bowiem, by to zdanie warunkowe było prawdziwe: Jeśli Bóg tego chce, koniecznym jest, by to było.

Odpowiedź na drugi zarzut. Z tego samego, że nic nie opiera się woli Bożej, wynika, że nie tylko dzieją się te rzeczy, co do których Bóg chce, by się działy, ale by się działy przypadkowo lub z konieczności, co do których chce, by się tak działy.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Rzeczy następne mają konieczność od poprzednich, według sposobu poprzednich. Stąd i te rzeczy, które z woli Bożej się dzieją, mają taką konieczność, jaką Bóg chce, by miały, mianowicie albo bezwarunkową, albo tylko warunkową. I w ten sposób nie wszystkie są absolutnie konieczne.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.