Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 21, a. 3

Czy miłosierdzie jest właściwością Boga

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że miłosierdzie nie jest właściwością Boga. Miłosierdzie bowiem jest pewnym gatunkiem smutku, jak mówi Damascen (De Fid. Orth. l. II, c. 14). Lecz smutku nie ma w Bogu. Zatem nie ma też miłosierdzia.

Zarzut drugi. Oprócz tego miłosierdzie jest rozluźnieniem sprawiedliwości. Lecz Bóg nie może pominąć tego, co należy do Jego sprawiedliwości. Powiedziano bowiem (2 Tm 2, 13): Jeśli nie wierzymy, on wiernym zostawa, zaprzeć samego siebie nie może; zaparłby zaś siebie samego, jak mówi Glossa w tym samym miejscu, jeśliby się zaparł słów swoich. Zatem miłosierdzie nie jest właściwością Boga.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w (Ps 110, 4): Miłosierny a litościwy Pan.

Odpowiadam, że należy Bogu przypisywać miłosierdzie w najwyższym stopniu; jednak odnośnie do skutku, a nie odnośnie do uczuć namiętności. Aby to pokazać, należy rozważyć, że miłosiernym (misericors) nazywa się kogoś jakby mającego bolejące serce (miserum cor); ponieważ mianowicie dotknięty jest czyjąś boleścią przez smutek, tak, jakby to była własna jego boleść. I stąd by wynikało, że pracuje nad ulżeniem boleści innego, tak jakby swojej własnej; i to jest skutek miłosierdzia. Smucić się więc z boleści czyjejś nie jest właściwością Boga, lecz ulżyć boleści czyjejś, to najbardziej jest Jego właściwością, gdy przez boleść rozumiemy jakikolwiek brak. Tylko zaś doskonałość czyjejś dobroci usuwa braki; pierwszym zaś początkiem dobroci jest Bóg, jak to powyżej powiedziano. Lecz trzeba rozważyć, że rozszerzać doskonałości rzeczy należy wprawdzie i do dobroci bożej, i do sprawiedliwości, i do hojności, i do miłosierdzia; jednak według coraz to innych powodów. Udzielanie bowiem doskonałości, rozważane absolutnie, należy do dobroci, jak to powyżej wykazano. Lecz o ile Bóg daje rzeczom doskonałości odpowiednio do wymagań ich natury, należy to do sprawiedliwości, jak to powyżej powiedziano. O ile zaś nie nadaje rzeczom doskonałości dla własnego Swego pożytku, lecz tylko z powodu Swej dobroci, należy to do hojności. O ile zaś doskonałości, które Bóg daje rzeczom, wszelki brak usuwają, należy to do miłosierdzia.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Zarzut ten oparty jest na miłosierdziu, o ile jest wzięte jako uczucie namiętności.

Odpowiedź na drugi zarzut. Bóg działa miłosiernie, jednak nie działając przeciwko swej sprawiedliwości, lecz czyniąc coś ponad sprawiedliwość, jak na przykład, gdy ktoś daje ze swojego dwieście denarów temu, któremu się tylko sto należy, nie działa jednak przeciw sprawiedliwości, lecz czyni hojnie lub miłosiernie. I podobnie, gdy ktoś odpuszcza obrazę popełnioną względem niego. Kto bowiem coś odpuszcza, niejako to darowuje. Stąd Apostoł nazywa odpuszczenie darowizną (Ef 4, 32): odpuszczając jeden drugiemu, jako Chrystus wam odpuścił. I stąd jest jasnym, że miłosierdzie nie usuwa sprawiedliwości, lecz jest jakby pełnością sprawiedliwości. Stąd powiedziano (Jk 2, 13), że miłosierdzie przewyższa sąd.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.