I, q. 27, a. 4
Czy pochodzenie miłości w Bogu jest rodzeniem
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że pochodzenie miłości w Bogu jest rodzeniem. Co bowiem pochodzi sposobem podobieństwa natury w żyjących, nazywa się zrodzonym i rodzącym się. Lecz to, co pochodzi w Bogu sposobem miłości, pochodzi sposobem podobieństwa natury: inaczej byłoby na zewnątrz natury boskiej i tak byłoby pochodzenie na zewnątrz. Zatem co pochodzi w Bogu sposobem miłości, pochodzi jako zrodzone i rodzące się.
Zarzut drugi. Oprócz tego, jak podobieństwo zawiera się w pojęciu słowa, tak zawiera się także i w pojęciu miłości; stąd powiedziano (Syr 13, 19), że: Każde zwierzę miłuje sobie podobne. Jeśli więc z powodu podobieństwa właściwym jest słowu pochodzącemu, by było zrodzone i rodziło się, wydaje się także, że miłości pochodzącej właściwym jest być zrodzoną.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, nie ma w rodzaju tego, czego nie ma w jakimś jego gatunku. Jeśli więc w Bogu jest jakieś pochodzenie miłości, musi oprócz tej nazwy ogólnej mieć jakąś nazwę szczegółową. Lecz nie można dać innej nazwy jak tylko rodzenie. Zatem wydaje się, że pochodzenie miłości w Bogu jest rodzeniem.
Lecz przeciwnym temu jest, że wynikałoby według tego, iż Duch święty, który pochodzi jako miłość, pochodziłby jako zrodzony. A to przeciwnym jest słowom Atanazego (w Symbolu): Duch święty od Ojca i Syna nie uczyniony, ani stworzony, ani zrodzony, lecz pochodzący.
Odpowiadam, że nie należy pochodzenia miłości w Bogu nazywać rodzeniem. Aby tego dowieść, należy wiedzieć, że ta jest różnica między rozumem a wolą, że rozum przechodzi w czyn przez to, iż rzecz rozumiana jest w rozumie przez swe podobieństwo; wola zaś przechodzi w czyn nie przez to, by jakieś podobieństwo rzeczy chcianej było w woli, ale stąd, że wola ma pewną skłonność do rzeczy chcianej. Pochodzenie więc, które dzieje się według pojęcia rozumu, ma cechę podobieństwa; i o tyle może zawierać pojęcie rodzenia, że wszelkie rodzące, rodzi sobie podobne. Pochodzenia zaś, które dzieje się według pojęcia woli, nie rozważa się według pojęcia podobieństwa, lecz raczej według pojęcia pobudzającego i poruszającego do czegoś. I dlatego, co pochodzi w Bogu sposobem miłości, nie pochodzi jako zrodzone lub jako syn, lecz raczej pochodzi jako duch, a tą nazwą określa się jakiś ruch życiowy i pobudzenie, o ile mówi się, że kogoś miłość porusza, lub pobudza do czynienia czegoś.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Cokolwiek jest w Bogu, jest jednym z naturą bożą. Stąd ze strony tej jedności nie można przyjąć właściwego pojęcia tego lub owego pochodzenia, według którego jedno od drugiego się odróżnia; lecz trzeba, by właściwe pojęcie tego lub owego pochodzenia brało się według porządku jednego pochodzenia do drugiego. Tego rodzaju zaś porządek rozważa się odnośnie do pojęcia woli i rozumu. Stąd według ich właściwego pojęcia otrzymuje w Bogu nazwę jedno i drugie pochodzenie, którą nadaje się na oznaczenie właściwego pojęcia rzeczy. I stąd się dzieje, że pochodzący sposobem miłości przyjmuje naturę boską, a jednak nie nazywa się urodzonym.
Odpowiedź na drugi zarzut. Podobieństwo w inny sposób jest złączone ze słowem, a w inny z miłością. Ze słowem bowiem jest złączone o ile ono jest pewnym podobieństwem rzeczy rozumianej, jak zrodzone jest podobieństwem rodzącego; lecz z miłością jest złączone, nie jakoby sama miłość była podobieństwem, lecz o ile podobieństwo jest początkiem miłości. Stąd nie wynika, by miłość była zrodzona, lecz że zrodzone jest początkiem miłości.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Boga możemy nazywać tylko ze stworzeń, jak powiedziano powyżej (R. XIII, par. 1). A ponieważ w stworzeniach udzielanie natury dzieje się tylko przez rodzenie, pochodzenie w Bogu nie ma właściwej lub szczególnej nazwy, tylko rodzenie. Stąd pochodzenie, które nie jest rodzeniem, pozostaje bez szczególnej nazwy. Lecz może być nazwanym tchnieniem (spiratio), ponieważ jest pochodzeniem ducha (spiritus).
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.