I, q. 28, a. 3
Czy stosunki, które istnieją w Bogu, różnią się od siebie rzeczowo
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że stosunki, które istnieją w Bogu, nie różnią się od siebie rzeczowo. Wszystkie rzeczy bowiem, które są tożsamościowe z jedną i tą samą rzeczą, są między sobą tożsamościowe. Lecz każdy stosunek istniejący w Bogu jest rzeczowo tożsamościowy z istotnością bożą. Zatem stosunki nie różnią się od siebie rzeczowo.
Zarzut drugi. Oprócz tego jak ojcostwo i synostwo różnią się od istotności bożej samą tylko nazwą, tak i dobroć i potęga. Lecz z powodu tego rodzaju różnicy nie ma jakiejś różnicy rzeczowej pomiędzy dobrocią a potęgą bożą. Zatem także nie ma jej między ojcostwem i synostwem.
Zarzut trzeci. Oprócz tego w Bogu różnica rzeczowa jest tylko według pochodzenia. Lecz zdaje się, że jeden stosunek nie pochodzi od drugiego. Zatem stosunki nie różnią się od siebie rzeczowo.
Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Boecjusz (w księdze de Trin. cap. VI), że substancja w Bogu zawiera jedność, stosunek powiela troistość. Jeśli więc stosunki nie różnią się od siebie rzeczowo, nie będzie w Bogu rzeczowej trójcy, lecz tylko pojęciowa, a to jest błąd sabeliański.
Odpowiadam, że jeżeli się komuś przypisuje rzecz jakąś, trzeba mu przypisać wszystko, co jest związane z jej pojęciem; jak na przykład, gdy koniowi przypisuje się nazwę człowiek, trzeba także przypisywać mu byt rozumny. W pojęciu stosunku zaś leży odniesienie jednego do drugiego, według którego coś przeciwstawia się drugiemu stosunkowo. Skoro więc w Bogu stosunek jest rzeczowy, jak to powiedziano (w par. 1), trzeba, by u Niego przeciwstawienie było rzeczowe. Przeciwstawienie zaś stosunkowe zawiera w swym pojęciu rozróżnienie. Stąd musi w Bogu rozróżnienie być rzeczowe, wprawdzie nie co do absolutnej rzeczy, jaką jest istotność, w której jest najwyższa jedność i pojedynczość, lecz odnośnie do rzeczy stosunkowej.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Według Filozofa (w III Physic. c. III) to dowodzenie, że te rzeczy, które są tożsamościowe z jedną i tą samą, są między sobą tożsamościowe, jest prawdziwe w tych rzeczach, które są tym samym rzeczowo i pojęciowo, jak na przykład ubranie i odzież; nie jest zaś prawdziwe w tych, które różnią się pojęciowo. Stąd mówi w tym samym miejscu, że chociaż działanie jest tym samym co ruch, a podobnie i doznawanie, nie wynika z tego jednak, by działanie i doznawanie było tym samym; ponieważ w pojęciu działania zwraca się uwagę na początek ruchu, który idzie od motoru do ciała poruszającego się, w doznawaniu zaś na ruch, o ile pochodzi od czegoś innego. I podobnie chociaż ojcostwo jest tym samym rzeczowo co istotność boża i podobnie synostwo, jednak te dwa we właściwych swych pojęciach wprowadzają odniesienia przeciwne. Stąd się od siebie różnią.
Odpowiedź na drugi zarzut. Potęga i dobroć nie wnoszą w swych pojęciach jakiegoś przeciwstawienia; więc argument nie jest podobny.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż stosunki, mówiąc właściwie, nie poczynają się ani pochodzą od siebie nawzajem, to jednak uważa się je jako przeciwstawne odnośnie do pochodzenia jednego od drugiego.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.