I, q. 29, a. 3
Czy należy używać nazwy osoba o Bogu
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie należy używać nazwy osoba o Bogu. Mówi bowiem Dionizy na początku dzieła de Div. Nom. (c. 1): Ogólnie mówiąc, niech nikt nie odważa się powiedzieć ani pomyśleć niczego o ponadsubstancjalnej i ukrytej boskości, oprócz tego, co nam Bóg wypowiedział w księgach świętych. Lecz nazwy osoby nie wymienia nam Pismo św. Nowego czy Starego Testamentu. Zatem nie należy używać nazwy osoba o Bogu.
Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Boecjusz w księdze De Duab. Natur. (c. III): Wydaje się, że imię osoby wzięto od tych osób, które przedstawiały ludzi w komediach i tragediach; nazywano bowiem osobę (persona) od personando (wzmocnionego mówienia przez maskę), ponieważ z powodu większego wgłębienia musiał dźwięk wzrastać. Grecy zaś nazywali te osoby prosopa, dlatego, że kładło się je na twarz i zasłaniano całe oblicze prócz oczu. Lecz tego nie można mówić o Bogu, chyba może przez przenośnię. Zatem nazwa osoba mówi się o Bogu tylko przenośnie.
Zarzut trzeci. Oprócz tego każda osoba jest hipostazą. Lecz nazwa hipostaza nie wydaje się właściwą dla Boga, skoro według Boecjusza oznacza to, co jest podłożem przypadłości, a tych nie ma w Bogu. Hieronim (Ad Damasum ep. XV) mówi także, że w tej nazwie hipostaza trucizna ukrywa się pod miodem. Zatem nie należy mówić tej nazwy osoba o Bogu.
Zarzut czwarty. Oprócz tego, gdy od czegokolwiek usuwa się definicję, usuwa się i rzecz definiowaną. Lecz powyżej (par. 1) podana definicja osoby nie wydaje się właściwą dla Boga. Najpierw dlatego, że rozum wprowadza pojęcie poznania opierającego się na roztrząsaniu, które nie jest właściwym Bogu, jak to powyżej (R. XIV, par. 7) udowodniono, i tak nie można o Bogu powiedzieć, że jest natury rozumnej. Następnie także dlatego, że nie można Boga nazwać substancją poszczególną, skoro pierwiastkiem wyszczególniającym jest materia, Bóg zaś jest niematerialny; ani też nie jest podłożem dla przypadłości, by Go można nazwać substancją. Nie należy więc przypisywać Bogu nazwy osoba.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w symbolu Atanazego: Inną jest osoba Ojca, inną Syna, inną Ducha św.
Odpowiadam, że osoba oznacza to, co jest najdoskonalszego w całej naturze, mianowicie coś bytującego oddzielnie w naturze rozumnej. Stąd skoro Bogu należy przypisywać wszystko, co odnosi się do doskonałości, dlatego, że istotność Jego zawiera w sobie wszelką doskonałość, jest rzeczą właściwą, by używać tej nazwy osoba o Bogu. Jednak nie tym samym sposobem, którym mówi się i o stworzeniach, lecz sposobem doskonalszym, tak jak i inne nazwy, które nadane przez nas stworzeniom, przypisuje się Bogu, jak to powyżej okazano (R. XIII, par. 3), gdy była mowa o imionach bożych.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż nie znajduje się w Piśmie św. Starego lub Nowego Testamentu nazwy osoba powiedzianej o Bogu, jednak to, co oznacza ta nazwa, przypisane Bogu wielokrotnie, znajduje się w Piśmie św., mianowicie, że jest w najwyższym stopniu bytem samym przez się istniejącym i najdoskonalej rozumiejącym. Jeśliby zaś należało o Bogu mówić tylko dosłownie to, co Pismo św. o Bogu podaje, wynikałoby, że nigdy by nikt nie mógł innym językiem mówić o Bogu, jak tym, w którym najpierw zostało podane Pismo św. Starego lub Nowego Testamentu. Do wynajdywania zaś nowych imion, oznaczających starożytną wiarę o Bogu, zmuszała konieczność dysputowania z heretykami. Nie należy też unikać tej nowości, gdyż nie jest niewłaściwą, skoro nie jest niezgodną z sensem Pisma św., uczy zaś Apostoł, by unikać niezbożnych nowości słów (1 Tm 6, 20).
Odpowiedź na drugi zarzut. Chociaż ta nazwa osoba nie jest właściwą dla Boga ze względu na to, z czego została nadana, jednak jest najbardziej właściwą dla Boga ze względu na to, dla oznaczenia czego została nadana. Ponieważ bowiem w komediach i tragediach były przedstawiane niektóre sławne osobistości, nadawano tę nazwę osoba dla oznaczenia posiadających jakąś godność. Stąd zwykło się nazywać osoby w kościołach takich, którzy mają jakąś godność. I z tego powodu niektórzy definiują osobę, mówiąc, że osoba jest to hipostaza wyróżniona właściwością należącą do godności. A ponieważ bytowanie oddzielne w naturze rozumnej jest wielką godnością, dlatego wszelkie indywiduum natury rozumnej nazywa się osobą, jak to powiedziano (w par. 1). Lecz godność natury boskiej przewyższa wszelką godność, i według tego nazwa osoby najbardziej jest właściwą dla Boga.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Nazwa hipostaza nie jest właściwą dla Boga ze względu na to, z czego została ta nazwa nadana, skoro nie jest podłożem dla przypadłości; jest zaś właściwą dla Boga ze względu na to, że się nadaje dla oznaczenia rzeczy oddzielnie bytującej. Hieronim zaś mówi, że pod tą nazwą ukrywa się trucizna, dlatego, że zanim u Rzymian poznano dokładnie znaczenie tego wyrazu, heretycy uwodzili tym imieniem ludzi prostych, by wyznawali kilka istotności, jak wyznaje się kilka hipostaz; ponieważ tę nazwę substancja, której w greckim odpowiada nazwa hipostaza, powszechnie przyjmuje się u nas za istotność.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Można powiedzieć, że Bóg jest natury rozumnej dlatego, że rozum nie zawiera w sobie roztrząsania, lecz w ogóle naturę umysłową. Indywiduum zaś nie może być właściwym o Bogu ze względu na to, że pierwiastkiem wyosabniającym jest materia, lecz tylko o ile wnosi pojęcie niemożności udzielenia siebie. Substancja zaś jest właściwą dla Boga, o ile oznacza bytowanie samo przez się. Niektórzy jednak mówią, że definicja powyżej podana przez Boecjusza nie jest definicją osoby według tego, jak mówimy o osobach w Bogu. Dlatego Ryszard od św. Wiktora, chcąc poprawić tę definicję, powiedział (De Trin. ks. IV, R. XXII), że osoba, o ile się o Bogu orzeka, jest to istnienie natury bożej, które się nie da udzielić.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.