Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 3, a. 7

Czy Bóg jest całkowicie pojedynczy

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie jest całkowicie pojedynczy. Cokolwiek bowiem pochodzi od Boga, naśladuje Go; stąd od pierwszego bytu pochodzą wszystkie inne byty, a od pierwszego dobra pochodzą wszystkie dobra. Lecz spośród rzeczy, które pochodzą od Boga, żadna nie jest całkowicie pojedyncza. Zatem ani Bóg nie jest całkowicie pojedynczy.

Zarzut drugi. Oprócz tego Bogu należy przypisać wszystko, co jest doskonalsze. Lecz u nas rzeczy złożone są doskonalsze od pojedynczych; tak, jak ciała złożone są doskonalsze od pierwiastków, a pierwiastki od swych części. Stąd nie można powiedzieć, że Bóg jest całkowicie pojedynczy.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Augustyn VI De Trin. (c. VI), że Bóg jest prawdziwie i najbardziej pojedynczy.

Odpowiadam, że wieloma sposobami można okazać, iż Bóg jest całkowicie pojedynczy. Po pierwsze mianowicie z tego, co powiedziano (w tym rozdziale). Skoro bowiem w Bogu nie ma ani złożenia, ani części ilościowych, ponieważ Bóg nie jest ani ciałem, ani złożeniem formy i materii, ani w Nim natura nie różni się od podłoża, ani istotność od bytu; ani nie ma w Nim złożenia rodzaju i różnicy, ani podmiotu i przypadłości, widocznym jest, że Bóg w żaden sposób nie jest złożony, lecz jest zupełnie pojedynczy. Po drugie, ponieważ wszystko, co jest złożone, jest późniejsze od swych części składowych i zależne od nich. Bóg zaś jest pierwszym bytem, jak to powyżej wykazano (R. II, par. 3). Po trzecie, ponieważ wszystko, co jest złożone, ma przyczynę. Te rzeczy bowiem, które same w sobie są różne, nie schodzą się w pojęciu czegoś jednego, jak tylko przez jakąś przyczynę, która je jednoczy. Bóg zaś nie ma przyczyny, jak to powyżej wykazano (R. II, par. 3), skoro jest pierwszą przyczyną sprawczą. Po czwarte, ponieważ w każdej rzeczy złożonej musi być możność i czyn. Tego zaś nie ma w Bogu; ponieważ albo jedna z części jest w czynie w stosunku do innych, albo przynajmniej wszystkie części są w możności w stosunku do całości. Po piąte, ponieważ każda rzecz złożona jest czymś takim, czego nie można powiedzieć o którejkolwiek z jej części. Jest to widocznym w całościach złożonych z różnych części; żadna bowiem z części człowieka nie jest człowiekiem, a żadna z części nogi nie jest nogą. W całościach zaś złożonych z części podobnych, chociaż coś, co się mówi o całości, mówi się też o części, tak jak część powietrza jest powietrzem, a część wody wodą, to jednak można o całości powiedzieć coś, co do żadnej z pomiędzy części się nie stosuje; jeśli bowiem całość wody ma dwa łokcie sześcienne, to żadna jej część nie ma tyle. Tak więc w każdej rzeczy złożonej zawiera się coś, co nie jest tą rzeczą. A chociażby to można powiedzieć o czymkolwiek, co ma formę, mianowicie, że ma coś, co nie jest nim samym, (np. w czymś białym jest coś, co nie należy do pojęcia białości), to jednak w samej formie nie ma nic prócz niej. Stąd, skoro Bóg jest samą formą, albo raczej samym bytem, w żaden sposób nie może być złożony. Ten właśnie dowód ma na myśli Hilary VII De Trin.: Bóg, który jest mocą, nie składa się z rzeczy słabych, ani też Ten, który jest światłem, nie jest złożony z rzeczy ciemnych.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Cokolwiek pochodzi od Boga, naśladuje Go, podobnie jak rzeczy mające przyczynę, naśladują pierwszą przyczynę. Lecz tkwi w pojęciu rzeczy mającej przyczynę, że jest w pewien sposób złożona, ponieważ przynajmniej jej byt jest czymś odmiennym od jej istotności, jak to będzie później wykazane (R. IV, par. 3).

Odpowiedź na drugi zarzut. Dla nas rzeczy złożone są doskonalsze od pojedynczych, ponieważ doskonałość dobroci stworzenia nie znajduje się w jednej rzeczy pojedynczej, lecz w wielu. Lecz doskonałość dobroci Bożej znajduje się w czymś jednym, pojedynczym, jak później będzie wykazane (R. IV, par. 1 i R. VI, par. 2).

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.