Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 30, a. 2

Czy w Bogu jest więcej osób niż trzy

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu jest więcej osób niż trzy. Wielość bowiem osób w Bogu istnieje według wielości właściwości względnych, jak to powiedziano. Lecz w Bogu są cztery stosunki, jak powyżej powiedziano, mianowicie ojcostwo, synostwo, wspólne tchnienie i pochodzenie. Zatem są cztery osoby w Bogu.

Zarzut drugi. Oprócz tego w Bogu natura nie różni się bardziej od woli, niż natura od rozumu. Lecz w Bogu jest inna osoba, która pochodzi sposobem woli jako miłość, a inna, która pochodzi sposobem natury jako syn. Zatem jest jeszcze inna, która pochodzi sposobem umysłu jako słowo, oraz inna, która pochodzi sposobem natury jako syn. I w ten sposób znowu wynika, że nie tylko są trzy osoby w Bogu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego w rzeczach stworzonych, im coś jest doskonalsze, tym więcej ma czynności wewnętrznych, jak człowiek ponad inne zwierzęta posiada rozumienie i chcenie. Lecz Bóg w nieskończoność przewyższa wszelkie stworzenie. Zatem jest tam nie tylko osoba, pochodząca sposobem woli i sposobem umysłu, ale nieskończonymi innymi sposobami. Zatem jest nieskończenie wiele osób w Bogu.

Zarzut czwarty. Oprócz tego z nieskończonej dobroci Ojca wynika, by się nieskończenie udzielał, wydając osobę boską. Lecz nieskończona dobroć jest także w Duchu św. Zatem Duch św. wydaje osobę boską, a ta inną i tak w nieskończoność.

Zarzut piąty. Oprócz tego wszystko, co jest zawarte pod określoną liczbą, jest zmierzonym; liczba bowiem jest pewną miarą. Lecz osoby boskie są niezmierzone, jak jasnym jest u Atanazego (w Symbolu): Niezmierny Ojciec, niezmierny Syn, niezmierny Duch św. Zatem nie są objęci liczbą troistą.

Lecz przeciwnym jest, co powiedziano (1 J 5, 7): trzej są, którzy świadectwo dają na niebie: Ojciec, Słowo i Duch św. Pytającym zaś: Co za trzej, odpowiada się: Trzy osoby, jak mówi Augustyn. Zatem są tylko trzy osoby w Bogu.

Odpowiadam, że według tego, co powyżej powiedziano, koniecznym jest przyjąć tylko trzy osoby w Bogu. Wykazano bowiem w paragrafie poprzednim, że wielość osób jest wielością stosunków bytujących substancjalnie, różniących się rzeczowo między sobą. Różnica zaś rzeczowa między stosunkami w Bogu jest tylko w pojęciu przeciwstawienia stosunkowego. Muszą zatem dwa stosunki przeciwstawne należeć do dwóch osób, jeśli zaś jakieś stosunki nie są przeciwstawne, muszą należeć do tej samej osoby. Ojcostwo więc i synostwo, skoro są stosunkami przeciwstawnymi, muszą należeć do dwóch osób. Ojcostwo więc bytujące substancjalnie jest to osoba Ojca, a synostwo bytujące substancjalnie, jest to osoba Syna. Dwa zaś inne stosunki nie mają przeciwstawienia do żadnego z tych stosunków, lecz sobie nawzajem się przeciwstawiają. Niemożliwym jest tedy, by obydwa odnosiły się do jednej osoby. Trzeba więc, by albo jeden z nich odnosił się do obydwóch wymienionych osób, albo jeden do jednej a drugi do drugiej. Nie może zaś to być, by pochodzenie było własnością Ojca i Syna, lub jednego z nich, gdyż w ten sposób wynikałoby, że pochodzenie według rozumu, które w Bogu jest rodzeniem, według którego przyjmuje się ojcostwo i synostwo, wynikałoby z pochodzenia miłości, według którego przyjmuje się tchnienie i pochodzenie, gdyby osoba rodząca i zrodzona pochodziły od osoby dającej tchnienie, a to jest przeciwnym temu, co powiedziano powyżej. Pozostaje więc, że tchnienie odnosi się i do osoby Ojca i do osoby Syna, skoro nie ma żadnego przeciwstawienia stosunkowego ani do ojcostwa ani do synostwa. I wskutek tego pochodzenie musi być właściwością innej osoby, która nazywa się osobą Ducha św., która pochodzi sposobem miłości, jak to powyżej powiedziano. Pozostaje więc, że są tylko trzy osoby w Bogu, mianowicie Ojciec i Syn i Duch św.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż są cztery stosunki w Bogu, jednak jeden z nich, mianowicie tchnienie, nie oddziela się od osoby Ojca i Syna, lecz jest właściwością obydwóch. I tak, choć jest stosunkiem, jednak nie nazywa się własnością, ponieważ nie odnosi się tylko do jednej osoby, ani też nie jest stosunkiem osobowym, to znaczy stanowiącym osobę. Lecz te trzy stosunki: ojcostwo, synostwo i pochodzenie nazywają się własnościami osobowymi, jako stanowiące osoby; ojcostwo bowiem jest osobą Ojca, synostwo osobą Syna, pochodzenie osobą Ducha św. pochodzącego.

Odpowiedź na drugi zarzut. To, co pochodzi sposobem umysłu, jak słowo, pochodzi według pojęcia podobieństwa, jak i to, co pochodzi sposobem natury i dlatego powiedziano powyżej, że pochodzenie słowa bożego jest tym samym co rodzenie sposobem natury. Miłość zaś jako taka, nie pochodzi jako podobieństwo tego, od kogo pochodzi (chociaż w Bogu miłość jest współistotnościowa, o ile jest bożą), i dlatego pochodzenie miłości w Bogu nie nazywa się rodzeniem.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Człowiek, będąc doskonalszym od innych zwierząt, posiada więcej czynności wewnętrznych niż inne zwierzęta, ponieważ jego doskonałość jest złożona. Stąd w aniołach, którzy są doskonalsi i bardziej pojedynczy, jest mniej czynności wewnętrznych niż w człowieku. Nie ma w nich bowiem wyobraźni, uczucia itp. Lecz w Bogu, rzeczowo mówiąc, jest tylko jedna czynność, a tą jest Jego istotność. Lecz w jaki sposób są dwa pochodzenia, okazano powyżej.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Zarzut ten byłby słuszny, gdyby Duch św. miał inną liczbowo dobroć od dobroci Ojca, jak bowiem Ojciec przez swą dobroć wydaje osobę boską, tak musiałby wydawać i Duch św. Lecz dobroć Ojca i Ducha św. jest jedna i ta sama. Nie ma też innej różnicy między osobami, jak tylko stosunki. Stąd dobroć jest właściwością Ducha św., jakby otrzymana od drugiego, Ojca zaś jako od tego, od którego się innemu udziela. Przeciwstawienie zaś stosunku nie pozwala, by łączyć ze stosunkiem Ducha św. stosunek początku, odnośnie do osoby boskiej, ponieważ tenże pochodzi od innych osób, które mogą być w Bogu.

Odpowiedź na piąty zarzut. Każda liczba oznaczona, jeśli się przyjmuje liczbę pojedynczą, która jest tylko w pojęciu umysłu, mierzy się przez jeden. Jeśli się zaś przyjmuje liczbę rzeczy w osobach boskich, to w ten sposób nie jest tam właściwym pojęcie czegoś mierzonego, ponieważ wielkość trzech osób jest ta sama, jak to okaże się poniżej, to samo zaś nie mierzy się tym samym.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.