Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 30, a. 3

Czy terminy liczbowe wyznaczają coś rzeczywistego w Bogu

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że terminy liczbowe wyznaczają coś rzeczywistego w Bogu. Jedność boża bowiem jest bożą istotnością. Lecz wszelka liczba jest powtórzoną jednością. Zatem każdy termin liczbowy w Bogu wyznacza istotność. Zatem wyznacza coś rzeczywistego w Bogu.

Zarzut drugi. Oprócz tego cokolwiek mówi się o Bogu i o stworzeniach, w wyższym stopniu stosuje się do Boga niż do stworzeń. Lecz terminy liczbowe wyznaczają coś rzeczywistego w stworzeniach. Zatem w Bogu tym bardziej.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, jeśli terminy liczbowe nie wyznaczają czegoś rzeczywistego w Bogu, lecz wprowadza się je tylko dla usuwania, aby przez wielość usunąć jedność, a przez jedność wielość, wynika, że zachodzi błędne koło w rozumowaniu, wprowadzające zamieszanie w umyśle i nie dające żadnej pewności. A to jest nie do przyjęcia. Pozostaje więc, że terminy liczbowe wyznaczają coś rzeczywistego w Bogu.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Hilary: jeśli przypuścimy towarzystwo, to znaczy, przypuścimy wielość, usunie się pojęcie pojedynczości i samotności. Ambroży zaś mówi w księdze de Fide: Gdy mówimy, że Bóg jest jeden, jedność wyklucza wielość bogów i nie przyjmujemy w Bogu ilości. A z tego widać, że takie nazwy stosuje się do Boga, by usuwać coś, a nie, by coś rzeczywistego oznaczać.

Odpowiadam, że Magister przyznaje, że terminy liczbowe nie oznaczają nic rzeczywistego w Bogu, lecz tylko usuwają. Inni zaś mówią przeciwnie. Dla wyjaśnienia zatem tego, należy rozważyć, że wszelka wielość idzie za jakimś podziałem. Podział zaś jest dwojaki. Jeden materialny, który dokonuje się przez podział czegoś ciągłego i za nim idzie liczba, która jest rodzajem ilości. Stąd taka liczba jest tylko w rzeczach materialnych, które mają ilość. Drugi jest podział formalny, który dokonuje się przez formy przeciwne albo różne; i z tego podziału wynika wielość, która nie jest w jakimś rodzaju, lecz należy do pojęć transcendentalnych, o ile byt dzieli się na jedno i na wiele. I tylko taka wielość może być w rzeczach niematerialnych. Niektórzy więc, rozważając tylko wielość, która jest gatunkiem ilości rozciągłej, ponieważ widzieli, że ilość rozciągła nie znajduje się w Bogu, twierdzili, że terminy liczbowe niczego rzeczywistego nie oznaczają w Bogu, tylko usuwają. Inni zaś rozważając tę samą wielość, powiedzieli, że jak wiedzę przyjmuje się w Bogu według właściwego pojęcia słowa, a nie według pojęcia jej rodzaju, w Bogu bowiem nie ma żadnej jakości: tak liczbę w Bogu przyjmuje się według właściwego pojęcia liczby, a nie według pojęcia jej rodzaju, którym jest ilość. My zaś mówimy, że terminów liczbowych, o ile orzekamy je o Bogu, nie bierze się od liczby, która jest gatunkiem ilości, w ten sposób bowiem orzekałoby się je o Bogu tylko przenośnie, jak i inne własności ciał materialnych, jak szerokość, długość i tym podobne, lecz bierze się je od wielości, w jej znaczeniu transcendentalnym. Tak zaś przyjęta wielość w ten sposób ma się do wielu, o których się ją orzeka, jak jedno, które zamienne jest z bytem, ma się do bytu. Tego rodzaju zaś jedno, jak to powyżej powiedziano, gdy chodziło o jedność Boga, nie dodaje niczego ponad byt, jak tylko zaprzeczenie podziału; jedno oznacza bowiem niepodzielny byt. I dlatego, o czymkolwiek mówi się jedno, oznacza się tę rzecz niepodzieloną; jak jedno powiedziane o człowieku, oznacza naturę lub substancję człowieka niepodzieloną. I z tego samego powodu, gdy mówi się rzeczy mnogie, tak przyjęta wielość oznacza te rzeczy wraz z niepodzielnością co do każdej z nich. Liczba zaś, która jest gatunkiem ilości, wprowadza jakąś przypadłość dodaną do bytu i podobnie jedno, które jest początkiem liczby. Zatem terminy liczbowe oznaczają w Bogu to, o czym się je orzeka, i nic nie dodają ponad to, jak przeczenie, jak to powiedziano, i co do tego prawdę mówi Magister w Sentencjach. Na przykład gdy mówimy istotność jest jedna, jedno oznacza niepodzielną istotność; gdy mówimy osoba jest jedna, oznacza osobę niepodzielną; gdy mówimy osób jest wiele, oznacza się te osoby i niepodzielność każdej z nich; ponieważ należy do pojęcia wielości, że składa się z jednostek.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Jedno, gdy należy do pojęć transcendentalnych, jest ogólniejsze niż substancja i stosunek, i podobnie wielość. Stąd w Bogu może oznaczać i substancję i stosunek, stosownie do wyrazów, do których się odnosi. A jednak znaczenie właściwe tych nazw dodaje jakieś zaprzeczenie do istotności lub stosunku, jak to powiedziano (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na drugi zarzut. Wielość, która oznacza coś rzeczywistego w rzeczach stworzonych, jest rodzajem ilości, a tej nie można używać, gdy się mówi o Bogu, lecz używa się tylko wielości w znaczeniu transcendentalnym, która dodaje do tych rzeczy, o których się ją orzeka, tylko niepodzielność dla każdej rzeczy z osobna. I taką wielość orzeka się o Bogu.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Jedno nie usuwa wielości, ale podzielność, która pojęciowo jest wcześniejsza od jednego lub wielości. Wielość zaś nie usuwa jedności, lecz usuwa podział od każdej z tych rzeczy, z których składa się wielość. A to wyłożono powyżej, gdy była mowa o jedności bożej. Należy jednak wiedzieć, że powagi przytoczone w argumencie Lecz przeciwnym temu jest nie dowodzą wystarczająco twierdzenia. Chociaż bowiem przez wielość wyklucza się samotność, a przez jedność wielość bogów, nie wynika z tego jednak, że tymi nazwami to tylko jedno się oznacza. Z białości bowiem wyklucza się czarność, jednak nazwą białości nie oznacza się jedynie wykluczenie czarności.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.