Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 31, a. 2

Czy Syn jest inny niż Ojciec

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Syn nie jest inny niż Ojciec. Inny bowiem jest wyrazem względnym, oznaczającym różność substancji. Jeśli więc Syn jest inny niż Ojciec, wydaje się, że jest różny od Ojca. To zaś przeciwne jest słowom Augustyna (VII de Trin. cap. IV), gdzie mówi, że gdy mówimy trzy osoby, nie chcemy rozumieć przez to różności.

Zarzut drugi. Oprócz tego ci, którzy są inni między sobą, jakimś sposobem różnią się od siebie nawzajem. Jeśli więc Syn inny jest od Ojca, wynika, że różny jest od Ojca. A to jest przeciwne Ambrożemu (I de Fide c. 2), gdzie mówi: Ojciec i Syn są jednym boskością, nie ma też w nich różnicy substancji, ani żadnej różności.

Zarzut trzeci. Oprócz tego od innego (ab alio) mówi się odmienne (alienum). Lecz Syn nie jest odmienny od Ojca, mówi bowiem Hilary (w VII de Trin.), że w osobach boskich nie ma niczego różnego, niczego odmiennego, niczego odłączalnego. Zatem Syn nie jest inny niż Ojciec.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, inny i coś innego oznaczają to samo, a różnią się tylko rodzajem. Jeśli więc Syn jest różny od Ojca, zdaje się, że wynika, iż Syn jest czymś innym niż Ojciec.

Lecz przeciwnym temu jest co mówi Augustyn (w księdze de Fide ad Petrum cap. I): Jedna bowiem jest istotność Ojca i Syna i Ducha św., w której nie jest czym innym Ojciec, czym innym Syn, czym innym Duch św.; chociaż osobowo innym jest Ojciec, innym Syn, innym Duch św.

Odpowiadam, że ponieważ jak mówi Hieronim (IV. Sent.), ze słów wypowiedzianych nieoględnie wynika herezja, dlatego, gdy mówi się o Trójcy, należy postępować ostrożnie i powściągliwie; jak mówi bowiem Augustyn (w I de Trin. cap. III), nigdzie nie można się niebezpieczniej pomylić, ani nigdzie z większym trudem czegoś się nie szuka, ani nigdzie obfitszego nie zbiera się plonu. Należy zaś w tych rzeczach, które wypowiadamy o Trójcy strzec się dwóch przeciwnych błędów, ostrożnie między nimi postępując; mianowicie błędu Ariusza, który przyjął z trójcą osób, trójcę substancji i błędu Sabeliusza, który przyjął z jednością istotności, jedność osoby. Dla uniknięcia zatem błędu Ariusza, winniśmy unikać w Bogu imienia różności i różnicy, aby nie usunąć jedności istotności, możemy zaś używać imienia odróżnienia dla przeciwstawienia stosunkowego. Stąd gdziekolwiek w jakimś piśmie autentycznym znajduje się różność lub różnica osób, bierze się różność lub różnicę za odróżnienie. By zaś nie usunąć pojedynczości istotności bożej, należy unikać nazwy odłączenia i podziału, mianowicie całości na części. By zaś nie usuwać równości, należy unikać wyrazu nierówności. By zaś nie usuwać podobieństwa, należy unikać wyrazu czegoś obcego i niezgadzającego się, mówi bowiem Ambroży (w księdze de Fide jak wyżej), że w Ojcu i Synu nie ma nic niezgadzającego się, lecz jedno bóstwo, a według Hilarego jak powiedziano (zarzut 3), nie ma w Bogu niczego obcego, niczego co by się dało oddzielić. Dla uniknięcia zaś błędu Sabeliusza winniśmy unikać poszczególności, aby nie usunąć zdolności udzielenia się istotności bożej. Stąd mówi Hilary (VII de Trin. jak wyżej): Świętokradztwem jest orzekać, że Ojciec i Syn jest każdy osobnym Bogiem. Musimy również unikać imienia jedyny, by nie usunąć liczby osób. Stąd Hilary w tej samej księdze mówi, że od Boga wyklucza się pojęcie czegoś poszczególnego i jedynego. Mówimy jednak, że jest Syn jedyny, ponieważ w Bogu nie ma więcej Synów. A jednak nie mówimy, że jest jedyny Bóg, gdyż boskość wspólna jest kilku. Unikamy także wyrazu zlane razem, by nie usunąć porządku natury w osobach. Stąd mówi Ambroży (w I de Fide cap. II): Ani nie jest zlanym razem to, co jest jednym, ani nie może być wielokrotnym to, w czym nie ma różnicy. Unikać należy także nazwy samotny, by nie usunąć towarzystwa trzech osób. Mówi bowiem Hilary (IV de Trin): Nie mamy wyznawać ani samotnego, ani różnego Boga. Ten wyraz zaś inny, wzięty w rodzaju męskim, wnosi tylko odróżnienie podłoża. Stąd można słusznie powiedzieć, że Syn jest inny od Ojca, ponieważ mianowicie inne jest podłoże natury boskiej, jak inna jest osoba i inna hipostaza.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Wyraz inny, ponieważ jest jakby jakąś nazwą szczegółową, odnosi się do podłoża. Stąd wystarcza do jego pojęcia różność substancji, którą jest hipostaza albo osoba. Lecz różność wymaga odróżnienia substancji, którą jest istotność. I dlatego nie możemy powiedzieć, że Syn jest różny od Ojca, chociaż jest inny.

Odpowiedź na drugi zarzut. Różnica wnosi odróżnienie formy. W Bogu zaś jest tylko jedna forma, jak jasnym jest stąd, co powiedziano (Flp 2, 6): Który będąc w postaci bożej. I dlatego imię różny niewłaściwie stosuje się do Boga, jak widać z powagi przytoczonej. Jednak Damascen używa imienia różnica w boskich osobach, o ile własność stosunkową oznacza się sposobem formy. Stąd mówi (de Fid. Orth. lib. III, cap. V), że hipostazy nie różnią się od siebie według substancji, lecz według określonych własności. Lecz różnicę bierze się za odróżnienie, jak powiedziano.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Obcym jest to, co jest zewnętrznym i niepodobnym. Lecz tego się nie wprowadza, mówiąc inny. I dlatego mówimy, że Syn jest inny od Ojca, choć Go nie nazywamy obcym.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Rodzaj nijaki jest nieuformowany, męski zaś jest uformowany i odróżniony a podobnie żeński. I dlatego odpowiednio oznacza się rodzajem nijakim wspólną istotność, przez męski zaś i żeński jakieś podłoże określone we wspólnej naturze. Stąd także i w rzeczach ludzkich, na zapytanie: Kto to jest? odpowiada się Sokrates, co jest imieniem podłoża, na pytanie zaś: Czym to jest? odpowiada się zwierzę rozumne i śmiertelne. I dlatego ponieważ w Bogu odróżnienie jest według osób, a nie według istotności, mówimy, że Ojciec jest inny od Syna, lecz nie czymś innym i na odwrót mówimy, że są czymś jednym a nie jeden.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.