Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 32, a. 2

Czy należy przyjmować cechy w Bogu

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie należy przyjmować cech w Bogu. Mówi bowiem Dionizy (De Div. Nom. cap. I) niechaj nikt nie odważy mówić czegoś o Bogu prócz tego, co wypowiadają nam pisma święte. Lecz o cechach nie ma nigdzie wzmianki w Piśmie św. Więc nie należy przyjmować cech w Bogu.

Zarzut drugi. Oprócz tego cokolwiek się przyjmuje w Bogu, należy albo do jedności istotności, albo do trójcy osób. Lecz cechy nie należą ani do jedności istotności ani do trójcy osób. O cechach bowiem nie orzeka się tego, co należy do istotności, nie mówimy bowiem, by ojcostwo było mądre lub stwarzało, ani tego co należy do osoby, nie mówimy bowiem, że ojcostwo rodzi, a synostwo jest zrodzone. Zatem nie należy przyjmować cech w Bogu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego w rzeczach pojedynczych nie należy przyjmować jakichś abstrakcji, które by były podstawami poznawania, ponieważ te rzeczy są poznawane same przez się. Lecz osoby boskie są w najwyższym stopniu pojedyncze. Zatem nie należy przyjmować cech w osobach boskich.

Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Jan Damascen (De Fid. Orth. lib. III, c. V): Rozpoznajemy różnicę hipostaz to znaczy osób w trzech własnościach; to jest ojcowskiej i synowskiej i pochodzącej. Należy więc przyjmować własności i cechy w Bogu.

Odpowiadam, że Praepositivus mając na myśli pojedynczość osób, mówi że nie należy przyjmować własności i cech w Bogu, a gdziekolwiek się je znajduje, tłumaczy termin abstrakcyjny przez konkretny. Jak bowiem zwykliśmy mówić Proszę dobrotliwość twoją to znaczy ciebie dobrotliwego, tak gdy mówi się o Bogu ojcostwo, rozumie się Bóg Ojciec. Lecz jak wykazano powyżej (R. III, par. 3) nie sprzeciwia się pojedynczości bożej by używać w Bogu imion konkretnych i abstrakcyjnych. Według tego bowiem jak rozumiemy, tak nazywamy. Umysł nasz zaś nie może dotrzeć do samej pojedynczości bożej, według tego jak ją samą w sobie należy rozważać i dlatego swoim sposobem rzeczy boże ujmuje i nazywa, to znaczy według tego, jak się je znajduje w rzeczach zmysłowych, od których czerpie poznanie. A w tych używamy imion abstrakcyjnych dla oznaczenia form pojedynczych, dla oznaczenia zaś rzeczy bytujących substancjalnie używamy imion konkretnych. Stąd i rzeczy boskie, jak powiedziano powyżej (tamże) z powodu ich pojedynczości nazywamy imionami abstrakcyjnymi, z powodu ich bytowania substancjalnego zaś i zupełności, nazywamy imionami konkretnymi. Należy zaś nie tylko oznaczać imiona istotnościowe abstrakcyjnie i konkretnie, jak gdy mówimy bóstwo i Bóg lub mądrość i mądry, lecz także osobowe, jak gdy mówimy ojcostwo i Ojciec. A do tego skłaniają nas przede wszystkim dwie rzeczy. Po pierwsze mianowicie upór heretyków. Gdy bowiem wyznajemy, że Ojciec i Syn i Duch św. są jednym Bogiem i trzema Osobami, odpowiada się tym, którzy pytają przez co są jednym Bogiem i przez co są trzema osobami, jak odpowiada się, że są czymś jednym istotnością lub boskością, tak muszą być pewne imiona abstrakcyjne, którymi by można odpowiedzieć, że osoby się różnią. I tego rodzaju są właściwości lub rzeczy oznaczane abstrakcyjnie, jak ojcostwo i synostwo. I dlatego oznacza się w Bogu istotność jako coś, osobę zaś jako ktoś, własność zaś jako czymś. Po drugie ponieważ w Bogu znachodzi się, że jedna osoba odnosi się do dwóch osób, mianowicie osoba Ojca do osoby Syna i do osoby Ducha św. Jednak nie jednym stosunkiem, gdyż w ten sposób wynikałoby, że także Syn i Duch św. jednym i tym samym stosunkiem odnoszą się do Ojca, i tak skoro w Bogu stosunek tylko mnoży trójcę, wynikałoby, że Syn i Duch św. nie są dwiema osobami. Nie można też powiedzieć, jak to mówił Praepositivus, że jak Bóg jednym sposobem ma się do stworzeń, podczas gdy jednak stworzenia w różny sposób się mają do Niego, tak Ojciec jednym stosunkiem odnosi się do Syna i do Ducha św., podczas gdy jednak oni obaj dwoma stosunkami odnoszą się do Ojca. Skoro bowiem pojęcie gatunkowe stosunku polega na tym, że odnosi się do czegoś innego, trzeba powiedzieć, że dwa stosunki nie różnią się co do rodzaju, jeśli jeden stosunek przeciwstawny im odpowiada; musi bowiem być inny rodzaj stosunku pana i ojca według różnicy synostwa i służebności. Wszystkie zaś stworzenia pod jednym gatunkiem stosunku odnoszą się do Boga, o tyle, że są Jego stworzeniami, Syn zaś i Duch św. nie odnoszą się do Ojca wedle tego samego rodzaju stosunku, stąd nie ma podobieństwa. I dalej, nie ma konieczności w Bogu stosunku rzeczowego do stworzenia, jak powyżej powiedziano (R. XXVIII, par. 1); mnożyć zaś w Bogu stosunki pojęciowe nie jest rzeczą nieodpowiednią. Lecz w Ojcu musi być stosunek rzeczowy, który odnosi się do Syna i Ducha św.; stąd według dwóch stosunków Syna i Ducha św., którymi odnoszą się do Ojca, należy pojmować dwa stosunki w Ojcu, którymi odnosi się do Syna i Ducha św. Stąd skoro jest tylko jedna osoba Ojca, koniecznym było oznaczać osobno abstrakcyjnie stosunki, które nazywa się własnościami i cechami.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż w Piśmie św. nie ma wzmianki o cechach, jest jednak wzmianka o Osobach, w których dorozumiewa się cechy, jak abstrakcyjne w konkretnym.

Odpowiedź na drugi zarzut. Cechy oznacza się w Bogu nie jako rzeczy, lecz jako pewne pojęcia, za pomocą których poznaje się Osoby; chociaż same cechy lub stosunki są rzeczowe w Bogu, jak to powyżej powiedziano (R. XXVIII, par. 1). I dlatego, tego co ma jakiś związek z jakimś czynem istotnościowym lub osobistym, nie można orzekać o cechach; ponieważ to sprzeciwia się sposobowi, jakim one oznaczają. Stąd nie możemy mówić, że ojcostwo rodzi lub stwarza, jest mądre lub rozumiejące. Co zaś jest istotnościowe, i co nie ma związku z jakimś czynem, lecz usuwa od Boga warunki, właściwe stworzeniom, można orzekać o cechach, możemy bowiem mówić, że ojcostwo jest wieczne lub niezmierne, lub tym podobne. I podobnie z powodu tożsamości rzeczy, można orzekać rzeczowniki osobowe i istotnościowe o cechach, możemy bowiem powiedzieć, że ojcostwo jest Bogiem i ojcostwo jest Ojcem.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż osoby są pojedyncze, jednak bez naruszenia pojedynczości można oznaczać właściwe pojęcia osób abstrakcyjnie, jak to powiedziano (w corpus paragrafu).

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.