Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 32, a. 3

Czy jest pięć cech

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie ma pięciu cech. Właściwe bowiem cechy osób są to stosunki, którymi się je rozróżnia. Lecz stosunków w Bogu jest tylko cztery, jak powyżej powiedziano (R. XXVIII, par. 4). Zatem i cech jest tylko cztery.

Zarzut drugi. Oprócz tego, dlatego, że w Bogu jest jedna istotność, nazywa się Boga jednym. Dlatego zaś, że są trzy osoby, nazywa się Boga troistym. Jeśli więc w Bogu jest pięć cech, można by Go nazwać pięcioraki, a to jest nieodpowiednie.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, jeśli dla trzech osób istniejących w Bogu jest pięć cech, trzeba, by dla niektórych z osób były dwie cechy lub więcej, jak w osobie Ojca przyjmuje się niezrodzoność i ojcostwo i wspólne tchnienie. Albo więc te trzy cechy różnią się rzeczowo albo nie. Jeśli różnią się rzeczowo, wynika stąd, że osoba boża składa się z wielu rzeczy. Jeśli zaś różnią się tylko pojęciowo, wynika, że można jedną z nich orzekać o innych. Jak, gdy mówimy, że jak dobroć boża jest Jego mądrością dlatego, że się nie różni rzeczowo, tak wspólne tchnienie jest ojcostwem, a tego się nie przyjmuje. Zatem nie ma pięciu cech.

Lecz przeciwnie wydaje się, że jest ich więcej. Albowiem, jak Ojciec od nikogo nie pochodzi, i według tego przyjmuje się cechę, która nazywa się niezrodzoność, tak od Ducha św. nie pochodzi inna osoba i według tego trzeba będzie przyjąć szóstą cechę. Oprócz tego, jak Ojcu i Synowi wspólnym jest, że od nich pochodzi Duch św., tak wspólnym jest Synowi i Duchowi św., że pochodzą od Ojca. Zatem, jak się przyjmuje jedną cechę wspólną Ojcu i Synowi, tak należy przyjąć jedną cechę wspólną Synowi i Duchowi św.

Odpowiadam, że cechą nazywa się to, co jest właściwą ideą, przez którą poznajemy osobę boską. Mnoży się zaś osoby boskie według pochodzenia. Do pochodzenia zaś należy od kogo ktoś pochodzi i kto od drugiego pochodzi. I według tych dwóch sposobów można poznać osobę. Nie można więc poznać osoby Ojca przez to, że jest od kogoś innego, lecz przez to, że nie jest od nikogo, i tak z tej strony cechą Jego jest niezrodzoność. Lecz o ile ktoś jest od Niego, poznaje się dwojako; o ile bowiem Syn jest od Niego, poznaje się Go cechą ojcostwa. O ile zaś Duch św. jest od Niego, poznaje się Go cechą wspólnego tchnienia. Syna zaś można poznać przez to, że jest od kogoś przez rodzenie, i tak poznaje się Go przez synostwo. I przez to, że jest inny od Niego, mianowicie Duch św., a tak poznaje się Go tym samym sposobem, jak i Ojca, mianowicie wspólnym tchnieniem. Ducha św. zaś można poznać przez to, że jest od innego albo od innych, i tak poznaje się Go pochodzeniem. Nie zaś przez to, że inny jest od Niego, gdyż żadna osoba boska od Niego nie pochodzi. Jest zatem w Bogu pięć cech, mianowicie niezrodzoność, ojcostwo, synostwo, wspólne tchnienie i pochodzenie. Z tych tylko cztery są stosunkami. Niezrodzoność bowiem jest stosunkiem tylko przez redukcję, jak to poniżej będzie powiedziane (R. XXXIII, par. 4). Cztery zaś tylko są właściwościami. Wspólne tchnienie bowiem nie jest właściwością, ponieważ stosuje się do dwóch osób. Są zaś trzy cechy osobowe, to znaczy stanowiące osoby, mianowicie ojcostwo, synostwo i pochodzenie: wspólne tchnienie bowiem i niezrodzoność nazywa się cechami osób a nie osobowymi, jak to później jaśniej będzie widoczne (R. XL, par. 1).

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Trzeba przyjąć oprócz czterech stosunków inną cechę, jak powiedziano (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na drugi zarzut. Istotność w Bogu oznacza się jako jakąś rzecz. I podobnie osoby oznacza się jako jakąś rzecz, lecz cechy oznacza się jako pojęcia, którymi poznaje się osoby. I dlatego chociaż mówi się, że Bóg jest jeden z powodu jedności istotności i troisty z powodu troistości osób, nie mówi się jednak, że jest pięcioraki z powodu pięciu cech.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Skoro samo przeciwstawienie stosunkowe sprawia rzeczową wielość w Bogu, wiele właściwości jednej osoby, skoro nie przeciwstawiają się sobie stosunkowo nawzajem, nie różnią się rzeczowo. Nie można też ich jednak nawzajem o sobie orzekać, gdyż oznacza się je, jako różne idee osób. Jak nie mówimy także, że właściwość mocy jest właściwością wiedzy, chociaż mówimy, że wiedza jest mocą.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Skoro osoba wprowadza pojęcie godności, jak to powyżej powiedziano (R. XIX, par. 3), nie można z tego przyjmować jakiejś cechy Ducha św., że żadna osoba od Niego nie pochodzi. To bowiem nie należy do Jego godności, jak do powagi Ojca należy, by nie był od nikogo.

Odpowiedź na piąty zarzut. Syn i Duch św. nie schodzą się w jednym szczególnym sposobie bytowania od Ojca, jak Ojciec i Syn schodzą się w jednym szczególnym sposobie wydawania Ducha św. To zaś co jest pierwiastkiem poznania, musi być czymś szczególnym. I dlatego nie ma podobieństwa w rozumowaniu.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.