Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 33, a. 3

Czy to imię Ojciec mówi się o Bogu pierwej, o ile się je bierze osobowo

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że to imię Ojciec nie mówi się o Bogu pierwej, o ile się je bierze osobowo. To bowiem, co jest wspólne, jest pojęciowo pierwsze od tego, co jest właściwe osobnikowi. Lecz to imię Ojciec, o ile się je bierze osobowo, jest właściwym osobie Ojca, o ile się je zaś bierze istotnościowo, wspólne jest całej Trójcy, do całej bowiem Trójcy mówimy Ojcze nasz. Zatem pierwej mówi się Ojciec biorąc to istotnościowo niż osobowo.

Zarzut drugi. Oprócz tego o tych rzeczach, które podpadają pod to samo pojęcie, nie orzeka się czegoś pierwej i później. Lecz wydaje się, że ojcostwo i synostwo orzeka się według jednego pojęcia, o ile osoba boska jest Ojcem Syna i o ile cała Trójca jest ojcem naszym, czyli stworzenia, skoro, według Bazylego (Homilia XV De Fide), przyjmować jest wspólne stworzeniu i Synowi. Zatem nie mówi się Ojciec w Bogu pierwej, o ile się bierze istotnościowo, niż o ile się bierze osobowo.

Zarzut trzeci. Oprócz tego nie można porównywać między sobą tych rzeczy, które nie należą do jednego pojęcia. Lecz Syna porównuje się ze stworzeniem w pojęciu synostwa lub rodzenia według słów (Kol 1, 15): Który jest obrazem Boga niewidzialnego, pierworodny wszego stworzenia. Zatem nie orzeka się w Bogu pierwej ojcostwa wziętego osobowo, niż istotnościowo, lecz według tego samego pojęcia.

Lecz przeciwnym temu jest, że wieczne jest pierwsze niż czasowe. Bóg zaś od wieczności jest Ojcem Syna, w czasie zaś jest Ojcem stworzenia. Zatem wcześniej mówi się w Bogu o ojcostwie odnośnie do Syna niż odnośnie do stworzenia.

Odpowiadam, że o tym, co doskonale zawiera całe pojęcie imienia, orzeka się imię wcześniej niż o tym, co je zawiera tylko pod pewnym względem; o tym bowiem orzeka się jakby przez podobieństwo do tego, w czym doskonale jest urzeczywistnione, gdyż wszystko, co niedoskonałe, bierze się od rzeczy doskonałych. I stąd to imię lew mówi się wcześniej o zwierzęciu, w którym jest zawarte całe pojęcie lwa, i które właściwie nazywa się lwem, niż o jakimś człowieku, w którym znajduje się coś z pojęcia lwa, jak na przykład odwaga lub męstwo, lub coś podobnego, o tym bowiem mówi się przez podobieństwo. Jasnym zaś jest z tego, co powiedziano powyżej (R. XXVII, par. 2, R. XXVIII, par. 4), że doskonałe pojęcie ojcostwa i synostwa znajduje się w Bogu Ojcu i w Bogu Synu, gdyż jedna jest natura i chwała Ojca i Syna. Lecz w stworzeniu synostwo znajduje się w stosunku do Boga nie w sposób doskonały, skoro Stwórca i stworzenie nie mają jednej natury, lecz według jakiegoś podobieństwa. A to im jest doskonalsze, tym bardziej się przybliża do prawdziwego pojęcia synostwa. Nazywa się bowiem Boga Ojcem jakiegoś stworzenia tylko z powodu podobieństwa śladu, jak na przykład w stworzeniach bezrozumnych, według słów (Hi 38, 28): Kto jest ojcem dżdża albo kto zrodził krople rosy? Innego zaś stworzenia, mianowicie rozumnego, według podobieństwa obrazu, według (Pwt 32, 6): Azaż nie on jest ojcem twoim, który cię posiadł i uczynił i stworzył cię? Niektórych zaś jest Ojcem według podobieństwa łaski, którzy także nazywają się synami adoptowanymi, według tego, że są skierowani do dziedzictwa wiecznej chwały przez przyjęty dar łaski, według owych słów (Rz 8, 16-17): ten Duch świadectwo daje duchowi naszemu, iż jesteśmy synami bożymi. A jeślić synami, tedy i dziedzicami. Innych wreszcie według podobieństwa chwały, o ile już dziedzictwo chwały posiadają; według owych słów (Rz 5, 2): chlubimy się w nadziei chwały synów bożych. Tak więc jest jasnym, że ojcostwo w Bogu mówi się pierwej, o ile wnosi stosunek Osoby do Osoby, niż o ile wnosi stosunek Boga do stworzenia.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Imiona wspólne, orzekane absolutnie, według porządku naszego umysłu, są pierwsze od imion własnych, ponieważ zawierają się w pojęciu imion własnych, lecz nie na odwrót, w pojęciu bowiem osoby Ojca rozumie się Boga, lecz nie na odwrót. Lecz imiona wspólne, które wnoszą stosunek do stworzenia, orzekają się później, niż własne, które wnoszą stosunki osobowe, ponieważ osoba pochodząca w Bogu pochodzi jako początek nadawania bytu stworzeniom. Jak bowiem rozumie się, że słowo poczęte w umyśle twórcy pierwej pochodzi od twórcy niż od rzeczy uczynionej przez niego, która powstaje na podobieństwo słowa poczętego w umyśle, tak pierwej pochodzi Syn od Ojca niż stworzenie, o którym orzeka się imię synostwa według tego, że uczestniczy nieco w podobieństwie Syna; jak to jest jasnym z tego, co powiedziano w (Rz 8, 29): których przejrzał i przeznaczył, aby byli podobni obrazowi Syna jego.

Odpowiedź na drugi zarzut. Mówi się, że przyjmować jest wspólnym stworzeniu i Synowi nie według jednoznaczności, lecz według pewnego dalekiego podobieństwa, z powodu którego nazywa się pierworodnym stworzenia. Stąd dodaje powaga przytoczona (odpow. na 1 zarzut): ażeby on był pierworodny wpośród wielu braci, po powiedzeniu: aby byli niektórzy podobni obrazowi Syna Boga. Lecz Syn Boga z natury posiada coś szczególnego przed innymi, mianowicie, że ma z natury to, co przyjął, jak tenże Bazyli mówi (w miejscu przytoczonym). I według tego nazywa się jednorodzonym, jak wynika ze słów (J 1, 18): jednorodzony Syn, który jest na łonie ojcowskim, on opowiedział.

I stąd jasną jest odpowiedź na trzeci zarzut.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.