Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 39, a. 1

Czy w Bogu istotność jest tym samym co osoba

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu istotność nie jest tym samym co Osoba. Gdziekolwiek bowiem istotność jest tym samym, co osoba czyli podłoże, musi być tylko jedno podłoże jednej natury, jak to widać we wszystkich substancjach oddzielonych. W tych rzeczach bowiem, które są tym samym rzeczowo, nie może się jedno pomnożyć tak, by się nie pomnożyła i reszta. Lecz w Bogu jest jedna istotność i trzy Osoby, jak wynika z tego co powiedziano powyżej (R. XXVIII, par. 3; R. XXX, par. 2). Zatem istotność nie jest tym samym co osoba.

Zarzut drugi. Oprócz tego twierdzenie i przeczenie równoczesne pod tym samym względem nie mogą być prawdziwe o tej samej rzeczy. Lecz twierdzenie i przeczenie są prawdziwe o istotności i osobie, osoba bowiem jest rozróżniona, istotność zaś nie jest rozróżniona. Zatem osoba i istotność nie są tym samym.

Zarzut trzeci. Oprócz tego nic nie może być poddane samemu sobie. Lecz osoba poddana jest istotności, stąd nazywa się podłożem lub hipostazą. Zatem osoba nie jest tym samym co istotność.

Lecz przeciwnym jest co mówi Augustyn w VI De Trin. (cap. VI): Gdy mówimy, osoba Ojca, nic innego nie mówimy, jak substancja Ojca.

Odpowiadam, że prawda objęta tym zagadnieniem staje się zupełnie jasna, gdy się rozważy pojedynczość Boga. Wykazano bowiem powyżej (R. III, par. 3), że pojedynczość Boga wymaga, by w Bogu tym samym była istotność i podłoże, a w substancjach rozumnych nie jest ono niczym innym jak osobą. Lecz wydaje się, że trudność powstaje stąd, że podczas gdy Osób boskich jest więcej, istotność zatrzymuje jedność. A ponieważ jak mówi Boecjusz (De Trin. cap. VI) stosunek pomnaża trójcę Osób, twierdzili niektórzy, że w Bogu w ten sposób różni się istotność od osoby, w jaki mówili, że i stosunki są czymś towarzyszącym, rozważając w stosunkach tylko ich odniesienie się do innych rzeczy, a nie to, że są rzeczami. Lecz jak powyżej wykazano (R. XXVIII, par. 2), jak w rzeczach stworzonych istnieją stosunki przypadłościowo, tak w Bogu są samą istotnością Boga. Z tego wynika, że w Bogu rzeczowo istotność nie jest niczym innym jak osobą, a jednak, że osoby rzeczowo od siebie się odróżniają. Osoba bowiem, jak powyżej powiedziano (R. XXIX, par. 4) oznacza stosunek, o ile bytuje substancjalnie w naturze boskiej. Stosunek zaś, przyrównany do istotności, nie różni się rzeczowo, lecz tylko pojęciowo, przyrównany zaś do stosunku przeciwnego, ma na mocy przeciwstawienia odróżnienie rzeczowe. I tak pozostaje jedna istotność i trzy Osoby.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. W stworzeniach nie może być rozróżnienia podłoży za pomocą stosunków, lecz koniecznie przez pierwiastki istotnościowe; ponieważ stosunki w stworzeniach nie bytują istotnościowo. W Bogu zaś stosunki bytują substancjalnie, i dlatego o ile nawzajem przeciwstawiają się sobie, mogą rozróżniać podłoża. Nie rozróżnia się jednak istotności, ponieważ same stosunki nie odróżniają się od siebie nawzajem, o ile są z istotnością rzeczowo tym samym.

Odpowiedź na drugi zarzut. O ile istotność i osoba w Bogu różnią się pojęciowo, wynika, że można twierdzić coś o jednym, co się przeczy o drugim; i dlatego, przyjąwszy jedno, nie musimy przyjmować drugiego.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Nakładamy imiona rzeczom boskim według sposobu rzeczy stworzonych, jak powiedziano powyżej (R. XIII, par. 1, par. 3). A ponieważ natury rzeczy stworzonych wyosabniają się przez materię, która jest podłożem natury gatunkowej, stąd pochodzi, że mówi się, iż osobniki są podmiotami, lub podłożami, lub hipostazami. I dlatego nazywa się także osoby boskie podłożami lub hipostazami, nie jako by tam rzeczowo istniało jakieś podkładanie lub podleganie.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.