Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 41, a. 4

Czy w Bogu jest możność odnośnie do czynów związanych z cechami

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w Bogu nie ma możności odnośnie do czynów związanych z cechami. Wszelka możność bowiem jest albo czynna, albo bierna. Lecz tu żadna nie jest odpowiednia, możności bowiem biernej nie ma w Bogu, jak okazano powyżej (Q. 25, a. 1), możność zaś czynna nie odpowiada jednej osobie odnośnie do drugiej, skoro osoby boskie nie są uczynione, jak wykazano (w artykule poprzednim). Zatem w Bogu nie ma możności co do czynów związanych z cechami.

Zarzut drugi. Oprócz tego możność mówi się w stosunku do możliwego. Lecz osoby boskie nie należą do liczby rzeczy możliwych, lecz do liczby rzeczy koniecznych. Zatem co do czynów związanych z cechami, przez które osoby boskie pochodzą, nie należy przypisywać możności w Bogu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego Syn pochodzi jako Słowo, które jest pojęciem rozumu, Duch Święty zaś pochodzi jako Miłość, która należy do woli. Lecz możność w Bogu mówi się przez porównanie do skutku, nie zaś przez porównanie do rozumienia i chcenia, jak powyżej powiedziano (Q. 25, a. 1). Zatem w Bogu nie należy mówić o możności w porównaniu do czynów związanych z cechami.

Lecz przeciwnym jest, co mówi Augustyn Contra Maximinum haereticum (Lib. II, cap. VII): Jeśli Bóg Ojciec nie potrafił zrodzić Syna sobie równego, gdzież jest wszechmoc Boga Ojca? Zatem w Bogu istnieje możność co do czynów związanych z cechami.

Odpowiadam, że jak się przyjmuje w Bogu czyny związane z cechami, tak jest koniecznym przyjąć w Nim możność, odnośnie do takich czynów, skoro możność nie oznacza nic innego jak początek jakiegoś czynu. Stąd, skoro Ojca pojmujemy jako początek rodzenia, a Ojca i Syna jako początek tchnienia, trzeba, byśmy przypisywali Ojcu możność rodzenia, a Ojcu i Synowi możność tchnienia. Możność rodzenia bowiem oznacza to, czym rodzący rodzi; wszelki zaś rodzący rodzi czymś, stąd trzeba w każdym rodzącym przyjąć możność rodzenia, a w tchnącym możność tchnienia.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Jak według czynów związanych z cechami żadna osoba nie pochodzi jako uczyniona, tak i możności, co do czynów związanych z cechami, nie mówi się w Bogu odnośnie do jakiejś osoby uczynionej, lecz tylko ze względu na osobę pochodzącą.

Odpowiedź na drugi zarzut. Możliwe, o ile się je przeciwstawia koniecznemu, idzie za możnością bierną, której w Bogu nie ma. Stąd nie ma też w Bogu czegoś możliwego w tym znaczeniu, lecz tylko o ile możliwe zawiera się w koniecznym. Tak zaś można powiedzieć, iż jak jest możliwym, że Bóg jest, tak też jest możliwym, że Syn się rodzi.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Możność oznacza początek. Początek zaś wnosi pojęcie różnicy od tego, czyim jest początkiem. W tych zaś rzeczach, które się mówi o Bogu, trzeba przyjąć dwojakie rozróżnienie; jedno rzeczowe, drugie tylko pojęciowe. Rzeczowo mianowicie, Bóg różni się istotnością od rzeczy, których jest początkiem przez stworzenie, jak jedna osoba różni się od drugiej, której jest początkiem, przez czyn związany z cechą. Lecz w Bogu działanie różni się od działającego tylko pojęciowo, inaczej działanie byłoby w Bogu przypadłością. I dlatego ze względu na te czynności, według których pochodzą pewne rzeczy od Boga różne, czy to istotnościowo czy osobowo, można Bogu przypisywać możność, według właściwego pojęcia początku. I dlatego jak przyjmujemy w Bogu możność stwarzania, tak możemy przyjąć możność rodzenia lub tchnienia. Lecz rozumienie i chcenie nie są takimi czynami, które by oznaczały pochodzenie jakiejś rzeczy od Boga różnej, czy to istotnościowo, czy to osobowo. Stąd ze względu na te czyny, nie można utrzymać pojęcia możności w Bogu, chyba tylko według sposobu rozróżnienia i oznaczania; o ile różnymi sposobami się oznacza w Bogu rozum i rozumienie, choć jednak samo rozumienie Boga jest istotnością Boga, nie mającą początku.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.