I, q. 41, a. 5
Czy możność rodzenia oznacza stosunek a nie istotność
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że możność rodzenia lub tchnienia oznacza stosunek, a nie istotność. Możność bowiem oznacza początek, jak jest jasnym z jej definicji; mówi się bowiem, że możność czynna jest początkiem działania, jak widać z V Metaph. Lecz początek w Bogu ze względu na osobę mówi się co do cechy. Zatem możność w Bogu nie oznacza istotności, lecz stosunek.
Zarzut drugi. Oprócz tego w Bogu nie różni się móc i działać. Lecz rodzenie w Bogu oznacza stosunek. Zatem i możność rodzenia.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, to co oznacza istotność w Bogu, jest wspólne trzem osobom. Lecz możność rodzenia nie jest wspólną trzem osobom, ale właściwą Ojcu. Zatem nie oznacza istotności.
Lecz przeciwnym jest, że, jak Bóg może rodzić Syna, tak i chce. Lecz wola rodzenia oznacza istotność. Więc i możność rodzenia.
Odpowiadam, że niektórzy powiedzieli, iż możność rodzenia oznacza w Bogu stosunek. Lecz to być nie może. To bowiem nazywa się właściwie możnością w jakimkolwiek czyniącym, czym czyniący działa. Każda zaś rzecz wydając coś przez swe działanie, wydaje coś do siebie podobnego ze względu na formę, przez którą działa, jak na przykład człowiek zrodzony jest podobny rodzącemu co do natury ludzkiej, mocą której ojciec może rodzić człowieka. To więc jest możnością rodzącą w jakimś rodzącym, w czym zrodzone jest podobne do rodzącego. Syn zaś Boga podobny jest do rodzącego w naturze boskiej. Stąd natura boska w Ojcu jest w nim możnością rodzenia. Stąd i Hilary mówi, w V de Trin.: Narodzenie Boga nie może nie posiadać tej natury, z której wyszło; to bowiem nie może być czymś innym jak Bogiem, który bytuje substancjalnie, co nie bytuje substancjalnie skądinąd, jak tylko z Boga. Tak więc należy powiedzieć, że możność rodzenia przede wszystkim oznacza istotność bożą, jak mówi Magister w VII dist. 1 Sent., nie zaś wyłącznie tylko stosunek. Nie oznacza także istotności, o ile ona jest tym samym co stosunek, tak, by miała oznaczać zarówno jedno jak i drugie. Chociaż bowiem ojcostwo oznacza się jako formę Ojca, jest jednak właściwością osobową, mającą się tak do osoby Ojca, jak forma indywidualna do jakiegoś indywiduum stworzonego. Forma zaś indywidualna w rzeczach stworzonych stanowi osobę rodzącą, nie jest zaś tym, czym rodzący rodzi; inaczej Sokrates rodziłby Sokratesa. Stąd i ojcostwa nie można rozumieć jako to, czym Ojciec rodzi, ale jako to, co stanowi osobę rodzącego, inaczej Ojciec rodziłby Ojca. Lecz to, czym Ojciec rodzi, jest natura boska, w której Syn upodabnia się do Niego. I co do tego mówi Damascen (De Fide Orth, lib I. cap. VIII), że rodzenie jest dziełem natury, nie jako rodzącej, lecz jako tego czym rodzący rodzi. I dlatego możność rodzenia oznacza naturę boską wprost, nie wprost zaś stosunek.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Możność nie oznacza samego stosunku początku, inaczej należałaby do rodzaju stosunku; lecz oznacza to co jest początkiem, mianowicie nie tak jak czyniący nazywa się początkiem, lecz nazywa się początkiem, jako to, czym czyniący działa. Czynnik zaś różni się od tego co uczynił, a rodzący od zrodzonego, lecz to, czym rodzący rodzi jest wspólne zrodzonemu i rodzącemu, i to tym doskonalej, im doskonalszym było rodzenie. Stąd, skoro rodzenie boże jest najdoskonalsze, to czym rodzący rodzi jest wspólne zrodzonemu i rodzącemu, i tym samym liczbowo, nie tylko gatunkowo jak w rzeczach stworzonych. Z tego więc, iż mówimy, że istotność boża jest początkiem, którym rodzący rodzi, nie wynika, że istotność boża jest rozróżniona; jakby wynikało, gdyby się mówiło, że istotność boska rodzi.
Odpowiedź na drugi zarzut. W Bogu tak jest tym samym możność rodzenia i rodzenie, jak istotność boska i rodzenie i ojcostwo są tym samym rzeczowo, a nie pojęciowo.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Gdy mówię możność rodzenia, możność oznacza się wprost, a rodzenie nie wprost, jak gdybym mówił istotność Ojca. Stąd odnośnie do istotności którą się oznacza, możność rodzenia jest wspólną trzem osobom, lecz odnośnie do cechy którą się równocześnie oznacza, właściwą jest osobie Ojca.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.