I, q. 43, a. 7
Czy jest odpowiednim dla Ducha Świętego, by był posłany widzialnie
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie jest odpowiednim dla Ducha Świętego, by był posłany widzialnie. Syna bowiem, o ile został widzialnie posłany na świat, nazywa się mniejszym od Ojca. Lecz się nigdzie nie czyta, by Duch Święty był mniejszy od Ojca. Więc nie jest odpowiednie, by Duch Święty był posłany widzialnie.
Zarzut drugi. Oprócz tego, o posłannictwie widzialnym mówi się wtedy, gdy Bóg przypuszcza do zjednoczenia się z Nim jakieś stworzenie widzialne, jak na przykład mówimy o posłannictwie Syna wedle ciała. Lecz Duch Święty nie zjednoczył się z żadnym stworzeniem widzialnym. Stąd nie można powiedzieć, że w niektórych stworzeniach widzialnych jest innym sposobem niż w innych, chyba jako w znaku, jak na przykład jest w Sakramentach i we wszystkich figurach Starego Prawa. Zatem Duch Święty nie jest posłany widzialnie; albo trzeba powiedzieć, że Jego widzialne posłannictwo odnosi się do wszystkich powyższych przedmiotów.
Zarzut trzeci. Oprócz tego każde widzialne stworzenie jest skutkiem okazującym całą Trójcę. Zatem przez owe widzialne stworzenia nie posyła się więcej Ducha Świętego niż inną Osobę.
Zarzut czwarty. Oprócz tego Syn jest widzialnie posłany odnośnie do najgodniejszego spośród stworzeń widzialnych, mianowicie odnośnie do natury ludzkiej. Jeśli więc Duch Święty jest posłany widzialnie, powinien być posłany odnośnie do jakiegoś stworzenia rozumnego.
Zarzut piąty. Oprócz tego te rzeczy, które Bóg sprawia widzialnie, dokonuje za pośrednictwem Aniołów, jak mówi Augustyn w III De Trin. (cap. X, XI). Jeśli więc ukazały się jakieś widzialne formy, stało się to przez aniołów. I w ten sposób aniołowie są posłani, a nie Duch Święty.
Zarzut szósty. Oprócz tego, jeśli Duch Święty jest posłany widzialnie, dzieje się to tylko dla okazania posłannictwa niewidzialnego, ponieważ rzeczy niewidzialne ujawniają się przez widzialne. Zatem do kogo się nie zwracało posłannictwo niewidzialne, do tego nie powinno się było zwracać i widzialne posłannictwo; a do wszystkich, do których się zwraca posłannictwo niewidzialne, czy w Nowym czy w Starym Testamencie, posłannictwo widzialne musi się zwracać; a widać jasno, że to jest fałszywe. Zatem Duch Święty nie jest posłany widzialnie.
Lecz przeciwnym jest co powiedziano u Mat. (Mt 3, 16), że Duch Święty zstąpił w postaci gołębicy na Pana, po Jego chrzcie.
Odpowiadam, że Bóg ma opatrzność nad wszystkimi rzeczami stosownie do natury każdej rzeczy. Jest zaś naturalnym dla człowieka, by był prowadzony przez rzeczy widzialne do niewidzialnych, jak wynika z tego co powiedziano powyżej, i dlatego trzeba było rzeczy niewidzialne Boga okazywać człowiekowi przez widzialne. Jak więc Bóg w pewien sposób pokazał ludziom przez stworzenia widzialne, za pomocą pewnych znaków Siebie i pochodzenia odwieczne Osób, tak było odpowiednim, by także niewidzialne posłannictwa Osób boskich ujawniały się przez jakieś stworzenia widzialne. Inaczej jednak Syn, a inaczej Duch Święty. Duchowi Świętemu bowiem, o ile pochodzi jako Miłość, odpowiada być darem uświęcenia; Synowi zaś, o ile jest początkiem Ducha Świętego, odpowiada, by był Twórcą tego uświęcenia. I dlatego Syn jest posłany widzialnie jako Twórca uświęcenia, lecz Duch Święty, jako znak uświęcenia.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Syn przyjął do jedności osoby stworzenie widzialne, w którym się okazał, tak, że co się mówi o owym stworzeniu, można powiedzieć o Synu Boga. I tak ze względu na naturę przyjętą, mówi się, że Syn jest mniejszy od Ojca. Lecz Duch Święty nie przyjął do jedności osoby stworzenia widzialnego, w którym się okazał, tak, by to, co mu odpowiada, o Nim można orzekać. Stąd nie można Go nazwać mniejszym od Ojca, ze względu na stworzenie widzialne.
Odpowiedź na drugi zarzut. Odnośnie do wizji wyobraźniowej, jaką jest wizja prorocza, nie mówi się o posłannictwie widzialnym Ducha Świętego. Ponieważ, jak mówi Augustyn, II De Trin. cap. VI: wizja prorocza nie przedstawia się oczom cielesnym w kształtach cielesnych, lecz w duchu, w duchowych obrazach ciał; gołębicę tę zaś i ogień widzieli wszyscy oczyma, którzy patrzeli. Nie zachodził też między Duchem Świętym a tymi obrazami taki stosunek, jak między Synem a skałą (ponieważ powiedziano: (1 Kor 10, 4): skałą był Chrystus). Ta skała bowiem istniała już w świecie stworzonym, i wedle sposobu działania została nazwana imieniem Chrystusa, którego oznaczała; lecz ta gołębica i ogień zjawiły się nagle, tylko aby to oznaczyć. Lecz wydaje się, że są podobne do owego płomienia, który się w krzaku ukazał Mojżeszowi, i do owego słupa, za którym lud szedł na pustyni i do błyskawic i do grzmotów, które powstawały, gdy na górze było dawane prawo; na to bowiem zjawił się obraz owych rzeczy cielesnych, by coś oznaczyć i przeminął. Stąd więc jest jasne, że o posłannictwie widzialnym nie mówi się ani odnośnie do widzeń proroczych, które były wyobrażeniowe a nie cielesne, ani co do znaków sakramentalnych Starego i Nowego Testamentu, w których bierze się pewne rzeczy istniejące uprzednio dla oznaczenia czegoś. Lecz mówi się, że Duch Św. jest posłany widzialnie, o ile został pokazany w pewnych stworzeniach, jakby w znakach, szczególnie na to uczynionych.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż owe stworzenia widzialne uczyniła cała Trójca, uczynione są jednak dla okazania tej w szczególności lub owej Osoby. Jak bowiem różnymi imionami oznacza się Ojca i Syna i Ducha Świętego, tak też różnymi rzeczami mogli być oznaczani; chociaż między nimi nie ma żadnego rozdziału lub różnicy.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Trzeba było oświadczyć, że Osoba Syna jest Sprawcą uświęcenia, jak powiedziano, i dlatego trzeba było, by posłannictwo widzialne Syna dokonało się odnośnie do natury rozumnej, do której należy działanie, i która może być uświęconą. Znakiem natomiast poświęcenia mogło być jakiekolwiek inne stworzenie. Nie trzeba też było, by stworzenie widzialne, w tym celu uczynione, było przyjęte przez Ducha Świętego do jedności osoby; skoro się go nie przyjęło do czynienia czegoś, lecz tylko do okazywania. I dlatego także nie trzeba było, by trwało, tylko jak długo wypełniało swój urząd.
Odpowiedź na piąty zarzut. Te stworzenia widzialne ukształtowane są za pośrednictwem aniołów, jednak nie dla oznaczenia osoby anioła, lecz dla oznaczenia osoby Ducha Świętego. Ponieważ więc Duch Święty był w owych stworzeniach widzialnych jako to, co oznaczone w znaku, dlatego według nich, mówi się że posłany jest widzialnie Duch Święty, nie zaś anioł.
Odpowiedź na szósty zarzut. Nie jest koniecznie związane z posłannictwem niewidzialnym, by zawsze ujawniało się ono jakimś znakiem widzialnym zewnętrznym, lecz jak powiedziano w (1 Kor 12, 7): każdemu bywa dane okazanie ducha ku pożytkowi; mianowicie Kościoła. Tym zaś pożytkiem jest to, by takie widzialne znaki potwierdzały wiarę, i ją rozszerzały. A to przede wszystkim się stało przez Chrystusa i przez Apostołów, według owych słów do Żydów (Hbr 2, 3): gdy się poczęło przepowiadać przez Pana i od tych którzy słyszeli nas, potwierdzone jest. I dlatego szczególnie trzeba było, by posłannictwo udzielane Duchowi Świętemu odnosiło się do Chrystusa i Apostołów i do niektórych pierwszych świętych, na których w pewien sposób spoczywał Kościół; jednak tak, że posłannictwo widzialne odniesione do Chrystusa, ujawniało do Niego odniesione niewidzialne posłannictwo, nie wtedy, lecz w początku poczęcia Chrystusa. Posłannictwo widzialne zostało zaś skierowane do Chrystusa, i to podczas chrztu, pod postacią gołębicy, która jest zwierzęciem płodnym, dla okazania w Chrystusie władzy dawania łaski przez odrodzenie duchowe; stąd zagrzmiał głos Ojca (Mt 3, 17): Ten jest Syn mój miły, by na podobieństwo Jednorodzonego inni się odrodzili. W przemienieniu zaś pod postacią jaśniejącego obłoku, dla okazania bujności nauki; stąd powiedziano (Mt 17, 5): jego słuchajcie. Apostołom zaś pod postacią wiatru, dla okazania potęgi władzy w szafowaniu Sakramentami, stąd powiedziano do nich (J 20, 23): których odpuścicie grzechy, są im odpuszczone. Lecz w postaci języków ognistych dla okazania urzędu nauczania, stąd powiedziano (Dz 2, 4), że poczęli mówić rozmaitymi językami. Do Ojców zaś Starego Testamentu nie potrzebowało być skierowane posłannictwo widzialne Ducha Świętego; ponieważ pierwej musiało się dokonać posłannictwo widzialne Syna niż Ducha Świętego, skoro Duch Święty okazuje Syna, jak Syn Ojca. Jednak widzialne okazania się Osób boskich bywały udzielane Ojcom Starego Testamentu. Nie można ich jednak nazywać posłannictwami widzialnymi, ponieważ nie zsyłano ich, według Augustyna (De Trin. lib. II, cap. XVII) dla okazania zamieszkania Osoby boskiej przez łaskę, lecz dla okazania czegoś innego.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.