Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 45, a. 3

Czy stwarzanie jest czymś w stworzeniu

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że stwarzanie nie jest czymś w stworzeniu. Jak się bowiem przypisuje stworzeniu stwarzanie w biernym znaczeniu, tak stwarzanie w czynnym znaczeniu przypisuje się Stwórcy. Lecz stwarzanie wzięte czynnie nie jest czymś w Stwórcy, gdyż w ten sposób wynikałoby, że w Bogu jest coś czasowego. Zatem stwarzanie wzięte biernie nie jest czymś w stworzeniu.

Zarzut drugi. Oprócz tego nie ma nic pośredniego między Stwórcą a stworzeniem. Lecz stwarzanie oznacza się jako coś pośredniego między jednym a drugim, nie jest bowiem Stwórcą, ponieważ nie jest wieczne, ani stworzeniem, ponieważ, z tego samego powodu, trzeba by przyjąć inne stwarzanie, którym by ono było stworzone, i tak dalej w nieskończoność. Zatem stwarzanie nie jest czymś.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, jeśli stwarzanie jest czymś poza substancją stworzoną, musi być jej przypadłością. Każda zaś przypadłość jest w podmiocie. Zatem rzecz stworzona byłaby podmiotem stwarzania. I tak tym samym byłby podmiot stwarzania i jego przedmiot. A to jest niemożliwe, ponieważ podmiot jest wcześniejszy od przypadłości i utrzymuje przypadłość, przedmiot zaś jest późniejszy od działania i doznawania tego, czego jest przedmiotem, i gdy on istnieje ustaje działanie, i doznawanie. Zatem samo stwarzanie nie jest jakąś rzeczą.

Lecz przeciwnie większym jest stawanie się czegoś odnośnie do całej substancji, niż odnośnie do samej formy substancjalnej lub przypadłościowej. Lecz rodzenie, wprost lub pod pewnym względem, przez które się coś staje odnośnie do formy substancjalnej lub przypadłościowej, jest czymś w rodzonym. Tym bardziej więc stwarzanie, przez które się coś staje odnośnie do całej substancji, jest czymś w stworzeniu.

Odpowiadam, że stwarzanie kładzie coś w stworzeniu tylko pod względem stosunku, to bowiem co jest stworzone, nie staje się przez ruch albo przez zmianę. Co się bowiem staje przez ruch lub zmianę, staje się z czegoś istniejącego uprzednio, a to mianowicie zdarza się przy wytwarzaniu cech poszczególnych niektórych bytów; nie może się to zaś zdarzyć przy wytwarzaniu całego bytu z przyczyny powszechnej wszystkich bytów, którą jest Bóg. Stąd Bóg stwarzając, wytwarza rzeczy bez ruchu. Usunąwszy zaś ruch od działania i doznawania, nie pozostaje nic prócz stosunku, jak powiedziano (w poprz. par.). Pozostaje więc, że stwarzanie w stworzeniu jest tylko stosunkiem pewnym do Stwórcy, jako do początku swego bytu, tak, jak w doznawaniu, które jest z ruchem, wprowadza się stosunek do początku ruchu.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Stwarzanie brane w znaczeniu czynnym oznacza działalność bożą, a tą jest Jego istotność wraz ze stosunkiem do stworzenia. Lecz w Bogu stosunek do stworzenia nie jest rzeczowy, lecz tylko pojęciowy. Stosunek zaś stworzenia do Boga jest stosunkiem rzeczowym, jak powyżej powiedziano (R. XIII, par. 7), gdy była mowa o imionach bożych.

Odpowiedź na drugi zarzut. Ponieważ stwarzanie oznacza się jako zmianę, jak powiedziano w paragrafie poprzednim, zmiana zaś jest pewnym sposobem w pośrodku między poruszającym a poruszanym, dlatego także oznacza się stwarzanie jako coś pośredniego między Stwórcą a stworzeniem. Jednak stwarzanie brane biernie, jest w stworzeniu i jest stworzeniem. Nie potrzeba jednak, by innym stwarzaniem zostało stworzone; ponieważ stosunki z całej swojej natury odnosząc się do czegoś, nie odnoszą się do tego przez pośrednictwo jakichś innych stosunków, lecz bezpośrednio przez siebie same; jak to także powiedziano powyżej (R. XLII, par. 1), gdy chodziło o równość Osób.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Stworzenie jest przedmiotem stwarzania, o ile się je oznacza jako zmianę, lecz o ile jest prawdziwym stosunkiem, stworzenie jest jego podmiotem, i pierwej od niego ma byt, tak jak podmiot od przypadłości. Lecz ma pewne pojęcie pierwszeństwa ze strony przedmiotu, do którego się je odnosi, a który jest początkiem stworzenia. Nie potrzeba też mówić, że stworzenie w ciągu swego trwania jest stwarzane, ponieważ stwarzanie wprowadza stosunek stworzenia do stwórcy z pewną nowością czyli zapoczątkowaniem.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.