I, q. 45, a. 4
Czy być stworzonym jest swoistą właściwością rzeczy złożonych i bytujących oddzielnie
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że być stworzonym nie jest swoistą właściwością rzeczy złożonych i bytujących oddzielnie. Mówi się bowiem w księdze de Causis (prop. IV): Pierwszą z rzeczy stworzonych jest byt. Lecz byt rzeczy stworzonej nie jest oddzielnie bytujący. Zatem stwarzanie właściwie nie jest własnością tego, co jest oddzielnie bytujące i złożone.
Zarzut drugi. Oprócz tego, co jest stworzone, jest z niczego. Rzeczy złożone zaś nie są z niczego, lecz z części je składających. Zatem być stworzonym nie jest właściwością rzeczy złożonych.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, to się właściwie wytwarza przez pierwszą emanację, co się w drugiej przypuszcza, jak rzecz naturalna przez zrodzenie naturalne, które się przypuszcza w działaniu sztuki. Lecz to, co się przypuszcza w zrodzeniu naturalnym, to materia. Zatem materia jest tym, co się właściwie stwarza, a nie rzecz złożona.
Lecz przeciwnym jest co powiedziano w Gen. I (Rdz 1, 1): Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. Niebo zaś i ziemia są rzeczami złożonymi, oddzielnie bytującymi. Więc do nich właściwie odnosi się stwarzanie.
Odpowiadam, że być stwarzanym jest pewnym stawaniem się, jak powiedziano (w paragrafie drugim). Stawanie się zaś jakiejś rzeczy odnosi się do jej bytu. Stąd do tych rzeczy właściwie stosuje się stawanie się i stwarzanie, którym przysługuje byt. Ten zaś przysługuje właściwie rzeczom oddzielnie bytującym, czy to są pojedyncze, jak substancje odłączone, czy to są złożone, jak substancje materialne. Temu bowiem właściwie przysługuje byt, co byt posiada, a to w swoim bycie oddzielnie bytuje. Formy zaś i przypadłości i inne tym podobne nazywa się bytami, nie jakoby same były, ale ponieważ coś przez nie jest, jak na przykład białość z tego powodu nazywa się bytem, że podmiot jest przez nią biały. Stąd według Filozofa (VI Metaph.) właściwiej mówi się przypadłość bytu niż, że jest bytem. Jak więc przypadłości i formy i tym podobne, które nie bytują substancjalnie, są raczej współistniejącymi niż bytami, tak raczej trzeba je nazwać współstworzonymi niż stworzonymi. Właściwie zaś stworzonymi są rzeczy oddzielnie bytujące.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Gdy się mówi, że pierwszą z rzeczy stworzonych jest byt, to byt nie wprowadza podmiotu stworzonego, lecz wprowadza właściwe pojęcie podmiotu stwarzania. Z tego bowiem nazywa się coś stworzonym, że jest bytem, a nie z tego, że jest tym bytem, skoro stwarzanie jest emanacją całego bytu od bytu powszechnego, jak powiedziano (w par. 1). I podobny jest sposób mówienia, gdyby się powiedziało, że pierwszym widzialnym jest barwa. Chociaż to, co się właściwie widzi, jest przedmiot zabarwiony.
Odpowiedź na drugi zarzut. Stwarzanie nie oznacza utworzenia rzeczy złożonej z pierwiastków, istniejących uprzednio; lecz mówi się, że rzecz złożona jest tak stworzona, że jest powołaną do bytu równocześnie ze wszystkimi swymi pierwiastkami.
Odpowiedź na trzeci zarzut. To rozumowanie nie dowodzi, że stwarza się sama tylko materia, lecz że istnieje tylko materia stworzona. Stwarzanie bowiem jest wytworzeniem całego bytu, a nie tylko materii.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.