Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 45, a. 6

Czy stwarzanie jest swoistą właściwością jakiejś Osoby

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że stwarzanie jest swoistą właściwością jakiejś Osoby. Co bowiem jest pierwej, jest przyczyną tego, co jest później, a doskonałe niedoskonałego. Lecz pochodzenie Osoby boskiej jest wcześniejsze od pochodzenia stworzenia i jest doskonalsze, ponieważ Osoba boska pochodzi w doskonałym podobieństwie do swego początku, stworzenie zaś w niedoskonałym. Zatem pochodzenia Osób boskich są przyczyną pochodzenia rzeczy, i w ten sposób stwarzanie jest swoistą właściwością osoby.

Zarzut drugi. Oprócz tego Osoby boskie różnią się między sobą tylko swymi pochodzeniami i stosunkami. Jakąkolwiek więc różnicę przypisuje się Osobom boskim, stosuje się ona do nich odnośnie do pochodzeń i stosunków Osób. Lecz w różny sposób przypisuje się Osobom boskim przyczynowość w odniesieniu do stworzeń. W Symbolu wiary (nicejskim) bowiem przypisuje się Ojcu, że jest Stwórcą wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych, Synowi zaś się przypisuje, że wszystko przez niego zostało uczynione, a Duchowi Świętemu, że jest Panem i ożywicielem. Zatem u Osób przyczynowość w stosunku do stworzeń odpowiada pochodzeniom i stosunkom Osób.

Zarzut trzeci. Gdyby się powiedziało, że stosunek przyczynowościowy Boga do stworzenia opiera się na jakiejś istotnościowej właściwości, którą przypisuje się jako swoistą jakiejś Osobie, wydaje się, że takie tłumaczenie nie byłoby dostateczne. Wszelki bowiem skutek boży jest spowodowany jakąkolwiek własnością istotnościową, mianowicie mocą, dobrocią i mądrością, toteż nie należy bardziej do jednej niż do drugiej. Nie należałoby zatem przypisywać jakiegoś określonego sposobu przyczynowości jednej Osobie raczej niż drugiej, chyba że się odróżniają w stwarzaniu według stosunków i pochodzeń.

Lecz przeciwnym jest, co mówi Dionizy (De Div. Nom. cap. II), że wszystko, co ma przyczynę, jest wspólnym dziełem całego bóstwa.

Odpowiadam, że stwarzać jest to właściwie powodować lub wytwarzać byt rzeczy. Skoro zaś wszelki czynnik sprawia skutek sobie podobny, źródło czynności można rozważać ze skutku czynności, ogień bowiem jest tym, który rodzi ogień. I dlatego stwarzanie jest odpowiednim Bogu odnośnie do Jego bytu, który jest Jego istotnością, a ta jest wspólną trzem Osobom. Stąd stwarzanie nie jest swoistą właściwością jakiejś Osoby, lecz wspólne całej Trójcy.

Lecz jednak Osoby boskie na mocy pojęcia swego pochodzenia posiadają przyczynowość odnośnie do stwarzania rzeczy. Jak bowiem wykazano powyżej (R. XIV, par. 8 i R. XIX, par. 4), gdy była mowa o wiedzy i woli Boga, Bóg jest przyczyną rzeczy przez swój rozum i wolę, jak pracownik rzeczy przez niego uczynionych. Pracownik zaś działa przez słowo powzięte w umyśle i przez miłość swej woli odnoszącą się do czegoś. Stąd i Bóg uczynił stworzenie przez swe Słowo, którym jest Syn i przez swą Miłość, którą jest Duch Święty. I odnośnie do tego pochodzenia Osób są typami tworzenia stworzeń, o ile zawierają własności istotnościowe, którymi są wiedza i wola.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Pochodzenia Osób boskich są przyczyną stwarzania, jak powiedziano.

Odpowiedź na drugi zarzut. Jak natura boska, choć jest wspólną trzem Osobom, jednak należy do Nich według pewnego porządku, o ile Syn przyjmuje naturę boską od Ojca, a Duch Święty od obydwóch, tak także i moc stwarzania, choć jest wspólną trzem Osobom, jednak jakimś porządkiem do nich należy. Syn bowiem ma ją od Ojca, a Duch Święty od obydwóch. Stąd Ojcu przypisuje się, że jest Stwórcą, jako temu, który nie ma mocy stwarzania od drugiego. O Synu zaś się mówi, przez którego wszystko się stało, o ile ma tę samą moc, lecz od drugiego. Ten przyimek bowiem „przez” zwykle oznacza pośrednią przyczynę, czyli początek od początku. Lecz Duchowi Świętemu, który ma tę samą moc od obydwóch, przypisuje się, że panując rządzi i ożywia te rzeczy, które stworzył Ojciec przez Syna. Można także powód wspólny tego przypisywania wziąć z apropriacji właściwości istotnościowych. Jak bowiem wyżej powiedziano (R. XXXIX, par. 8), jako swoistą właściwość przypisuje się Ojcu moc, która przejawia się najbardziej w stwarzaniu, i dlatego przypisuje się Ojcu, że jest Stwórcą. Synowi zaś przypisuje się jako swoistą właściwość mądrość, przez którą czyniący działa rozumem; i dlatego mówi się o Synu, przez którego wszystko się stało. Duchowi Świętemu zaś przypisuje się dobroć, do której należy rządzenie, przyprowadzające rzeczy do odpowiednich celów i ożywianie. Życie bowiem polega na pewnym wewnętrznym ruchu, tym zaś co najpierw porusza, jest cel i dobroć.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż wszelki skutek Boga pochodzi z każdej właściwości, jednak każdy skutek sprowadza się do tej właściwości, z którą się zgadza w swoistym pojęciu, jak na przykład przyporządkowanie rzeczy do mądrości, a usprawiedliwienie bezbożnego do miłosierdzia i dobroci rozlewającej się przeobficie. Stwarzanie zaś, które jest wytwarzaniem samej substancji rzeczy, sprowadza się do mocy.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.