I, q. 48, a. 2
Czy znachodzi się zło w rzeczach
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie znachodzi się zło w rzeczach. Cokolwiek się bowiem znajduje w rzeczach, albo jest jakimś bytem, albo brakiem jakiegoś bytu, a to jest niebyt. Lecz Dionizy mówi w 4 cap. de Div. Nom., że zło dalekie jest od bytu a jeszcze bardziej dalekie od niebytu. Zatem w żaden sposób nie znachodzi się zło w rzeczach.
Zarzut drugi. Oprócz tego, byt i rzecz są zamienne. Jeśli więc zło jest bytem w rzeczach, wynika, że zło jest jakąś rzeczą. A to sprzeciwia się temu, co powiedziano wyżej (w par. poprzednim).
Zarzut trzeci. Oprócz tego bielszym jest to, co jest mniej zmieszane z czarnym, jak powiedziano w 3 księdze Topic. Arystotelesa. Zatem i lepszym jest, co jest mniej zmieszane ze złem. Lecz Bóg czyni zawsze to, co lepsze, dużo więcej niż natura. Zatem w rzeczach stworzonych przez Boga, nie znachodzi się żadne zło.
Lecz przeciwnym jest, że według tego usunęłoby się wszystkie zakazy i kary, one bowiem mają za przedmiot tylko zło.
Odpowiadam, że jak powiedziano powyżej (R. 47, par. 2), doskonałość wszechświata wymaga, by była nierówność w rzeczach, by urzeczywistniły się wszystkie stopnie dobroci. Jeden zaś stopień dobroci jest taki, by coś było tak dobrem, że nigdy nie może zawodzić. Inny zaś jest stopień dobroci taki, by tak coś było dobrem, że może zawodzić. Te zaś stopnie znachodzi się w samym bycie, są bowiem pewne rzeczy, które nie mogą utracić swego bytu, jak rzeczy niecielesne, inne zaś mogą go utracić, jak cielesne. Jak więc doskonałość wszechświata rzeczy wymaga, by istniały nie tylko rzeczy niezniszczalne, lecz także zniszczalne, tak doskonałość wszechświata wymaga, by były pewne rzeczy, które od dobroci odstępować mogą, a z tego wynika, że czasem odstępują. Na tym zaś polega pojęcie zła, że mianowicie coś odstępuje od dobra. Stąd jest jasnym, że w rzeczach znajduje się zło jak i zepsucie, a samo zepsucie jest pewnym złem.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Zło jest odległe i od bytu wprost, i od niebytu wprost, ponieważ nie jest ani stanem, ani czystym przeczeniem, lecz brakiem.
Odpowiedź na drugi zarzut. Jak powiedziano w 5 Metaph., byt bierze się dwojako. Raz, gdy oznacza bytowanie rzeczy, o ile dzieli się na dziesięć predicamentów; i w tym znaczeniu jest zamienny z rzeczą. I tym sposobem żaden brak nie jest bytem, stąd także nie jest złem. W inny sposób nazywa się bytem prawdę zdania, a polega ono na zestawieniu podmiotu i orzeczenia, którego wyrazem jest to słowo jest, i w tym znaczeniu byt odpowiada na pytanie czy jest. Tak na przykład mówimy, że w oku jest ślepota, lub jakiś inny brak. I tym sposobem także zło nazywa się bytem. Dla nieznajomości zaś tego rozróżnienia, niektórzy, ze względu na to, iż pewne rzeczy nazywa się złymi, albo, iż mówi się, że zło jest w rzeczach, myśleli, że zło jest jakąś rzeczą.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Bóg i natura i jakikolwiek czynnik, czyni co jest lepsze w całości, lecz nie co jest lepsze w każdej części, chyba tylko ze względu na całość, jak powiedziano wyżej (R. 47, par. 2). Sama zaś całość, którą jest wszechświat, jest lepsza i doskonalsza, jeśli w niej są pewne rzeczy, które od dobra mogą odstąpić, i czasami odstępują, a Bóg temu nie przeszkadza. Czy to dlatego, że nie jest rzeczą Opatrzności niszczyć naturę, lecz ją zachowywać, jak mówi Dionizy w 4 cap. de Div. Nom., sama zaś natura rzeczy, ma to, że rzeczy które mogą zawieść, czasem zawodzą. Czy to, jak mówi Augustyn w Enchirid. (cap. 11), ponieważ Bóg jest tak potężny, że może nawet ze zła wywieść dobro. Stąd usunęłoby się wiele dobra, gdyby nie pozwolił na istnienie żadnego zła. Nie powstałby bowiem ogień, gdyby się nie psuło powietrze; ani nie zachowałoby się życie lwa, gdyby nie był zabity osioł, ani też nie byłaby uczczona mszcząca sprawiedliwość i cierpliwość cierpiącego, gdyby nie było niegodziwości.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.