I, q. 48, a. 3
Czy zło jest w dobru jako w podmiocie
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że zło nie jest w dobru jako w podmiocie. Wszystko bowiem co dobre, istnieje. Lecz Dionizy mówi 4 cap. de Div. Nom., że zło nie istnieje, ani też nie ma go w rzeczach istniejących. Zatem zła nie ma w dobru jako w podmiocie.
Zarzut drugi. Oprócz tego, zło nie jest bytem, dobro zaś jest bytem. Lecz niebyt nie wymaga bytu, by w nim bytował jako w podmiocie. Zatem i zło nie wymaga dobra, w którym by istniało jako w podmiocie.
Zarzut trzeci. Oprócz tego jedna z rzeczy przeciwnych nie może być podmiotem drugiej. Lecz dobro i zło są przeciwne. Zatem zło nie jest w dobru jako w podmiocie.
Zarzut czwarty. Oprócz tego, mówi się, że to w czym jest białość jako w podmiocie, jest białym. Zatem i to w czym jest zło jako w podmiocie, jest złem. Jeśli więc zło jest w dobru jako w podmiocie, wynika, że dobro jest złem; wbrew temu co powiedziano (Iz 5, 20): Biada, którzy nazywacie złe dobrem, a dobre złem.
Lecz przeciwnym jest co mówi Augustyn w Enchir. (cap. 14), że zło jest tylko w dobru.
Odpowiadam, że jak powiedziano (w par. 1), zło wprowadza usunięcie dobra. Jednak nie nazywa się złem jakiegokolwiek usunięcia dobra. Można bowiem przyjąć usunięcie dobra i jako brak i negatywnie. Usunięcie więc dobra, przyjęte negatywnie, nie zawiera pojęcia zła, inaczej wynikałoby, że te rzeczy, które żadnym sposobem nie istnieją, są złe, i dalej, że każda rzecz byłaby złą z tego, że nie posiada dobra innej rzeczy, jak na przykład, że człowiek byłby złym, dlatego, że nie ma szybkości łani lub siły lwa. Lecz usunięcie dobra wzięte w znaczeniu braku, nazywa się złem; jak na przykład brak wzroku nazywa się ślepotą. Podmiot zaś braku i formy jest jeden i ten sam, mianowicie byt w możności, czy to jest bytem w możności bezwzględnie, jak materia pierwsza, która jest podmiotem formy substancjalnej i pozbawienia formy przeciwstawnej, czy to jest bytem w możności względnie, a w czynie bezwzględnie, jak na przykład ciało przeźroczyste, które jest podmiotem ciemności i światła. Jasnym jest zaś, że forma, przez którą coś jest w czynie, jest pewną doskonałością i pewnym dobrem; i tak każdy byt w czynie jest pewnym dobrem. I podobnie każdy byt w możności jako taki, jest pewnym dobrem, o ile ma pewien stosunek do dobra; jak bowiem jest bytem w możności, tak jest i dobrem w możności. Wynika więc koniecznie, że podmiotem zła jest dobro.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Dionizy ma na myśli, że zło nie jest w rzeczach istniejących jako część, albo jako właściwość naturalna jakiejś rzeczy istniejącej.
Odpowiedź na drugi zarzut. Niebyt przyjęty negatywnie nie wymaga podmiotu. Lecz brak jest negacją w podmiocie, jak powiedziano w 4 Metaph. I taki niebyt jest złem.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Zło nie jest jak w podmiocie w dobru, które się mu przeciwstawia, lecz w pewnym innym dobru; podmiotem ślepoty bowiem nie jest wzrok, lecz zwierzę. Wydaje się jednak, jak mówi Augustyn (jak powyżej), że tu zawodzi reguła dialektyków, która mówi, iż rzeczy przeciwne nie mogą istnieć równocześnie. To jednak należy rozumieć odnośnie do dobra i zła wziętych w znaczeniu ogólnym, a nie o ile się bierze w szczególności, to dobro i to zło. Białe zaś i czarne, słodkie i gorzkie, i tym podobne rzeczy przeciwne, przyjmuje się tylko w znaczeniu poszczególnym; istnieją bowiem w pewnych określonych rodzajach. Lecz dobro jest w każdym rodzaju, stąd jedno dobro może istnieć równocześnie z brakiem drugiego dobra.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Prorok złorzeczy biada tym, którzy mówią, że to, co jest dobre, o ile jest dobrem, jest złe. To zaś nie wynika z przesłanek, jak jasno widać z tego co powyżej powiedziano (w corpus paragrafu).
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.