Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 49, a. 2

Czy najwyższe dobro, którym jest Bóg, jest przyczyną zła

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że najwyższe dobro, którym jest Bóg, jest przyczyną zła. Powiedziano bowiem u (Iz 45, 6-7): Ja Pan a niemasz innego Boga, tworzący światłość i tworzący ciemności, czyniący pokój i stwarzający złość. I (Am 3, 6): aza będzie złe w mieście, któregoby Pan nie uczynił.

Zarzut drugi. Oprócz tego skutek przyczyny drugorzędnej sprowadza się do pierwszej przyczyny. Dobro zaś jest przyczyną zła, jak powiedziano (w par. poprzednim). Skoro więc przyczyną wszelkiego dobra jest Bóg, jak wykazano powyżej (R. II par. 3, R. VI par. 1, 4) wynika, że także wszelkie zło jest od Boga.

Zarzut trzeci. Oprócz tego jak powiedziano w II Physic., to samo jest przyczyną bezpieczeństwa okrętu jak i jego niebezpieczeństwa. Lecz Bóg jest przyczyną bezpieczeństwa wszystkich rzeczy. Zatem jest On także przyczyną wszelkiej zguby i zła.

Lecz przeciwnym jest co mówi Augustyn, w księdze Octog. trium Quaest. (qu. XXI), że Bóg nie jest sprawcą zła, ponieważ nie jest przyczyną dążenia do niebytu.

Odpowiadam, że jak wynika z tego co już powiedziano (w par. poprzednim), zło, które polega na niedoskonałości czynności, zawsze jest spowodowane niedoskonałością czynnika. W Bogu zaś nie ma żadnej niedoskonałości, lecz najwyższa doskonałość, jak okazano powyżej (R. IV, par. 1). Stąd zło, które polega na niedoskonałości czynności, lub którego przyczyną jest niedoskonałość czynnika, nie sprowadza się do Boga jako do przyczyny.

Lecz zło, które polega na zepsuciu jakichś rzeczy, sprowadza się do Boga jako do przyczyny. I to jest jasnym, tak w rzeczach będących z natury, jak z woli. Powiedziano bowiem w par. poprzednim, że jakiś czynnik, o ile swą mocą wytwarza jakąś formę, za którą idzie rozkład i niedoskonałość, powoduje swoją mocą ów rozkład i niedoskonałość. Jasnym zaś jest, że forma, którą Bóg przede wszystkim zamierza w rzeczach stworzonych, jest to dobro porządku wszechświata. Porządek wszechświata zaś wymaga, jak powyżej powiedziano (R. XXII, par. 2, R. XLVIII, par. 2), by były pewne rzeczy, które mogą być niedoskonałe i czasem są niedoskonałe. I w ten sposób Bóg powodując w rzeczach dobro porządku wszechświata, powoduje co za tym idzie i jakoby przypadłościowo, zepsucie rzeczy, według tego co powiedziano (1 Sm 2, 6): Pan umarza i ożywia. Lecz to co powiedziano w (Mdr 1, 13), że Bóg śmierci nie uczynił, rozumie się jako zamierzonej bezpośrednio. Do porządku zaś wszechświata należy także porządek sprawiedliwości, który wymaga, by na grzeszników nakładano karę. I według tego Bóg jest twórcą zła, którym jest kara, a nie zła którym jest wina, dla powodu wyłuszczonego powyżej (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Owe miejsca w Piśmie św. mówią o złu kary, a nie o złu winy.

Odpowiedź na drugi zarzut. Skutek drugorzędnej przyczyny niedoskonałej sprowadza się do przyczyny pierwszej, doskonałej, odnośnie do tego, co ma bytu i doskonałości, a nie odnośnie do tego co ma niedoskonałości; jak na przykład cokolwiek jest ruchu w chromaniu powodowane jest mocą poruszającą, co zaś jest w nim nieregularności nie pochodzi od siły poruszającej, ale ze skrzywienia kości. I podobnie cokolwiek jest bytu i czynności w złej czynności, sprowadza się do Boga jako do przyczyny; lecz to co tam jest niedoskonałością, nie ma przyczyny w Bogu, lecz w drugorzędnej przyczynie niedoskonałej.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Zatonięcie okrętu przypisuje się żeglarzowi jako przyczynie, stąd, że nie czyni tego, czego potrzeba dla bezpieczeństwa okrętu. Lecz Bóg nie omieszkał uczynić tego, co jest potrzebne dla bezpieczeństwa. Zatem nie zachodzi żadne podobieństwo.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.