I, q. 5, a. 3
Czy każdy byt jest dobrem
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie każdy byt jest dobrem. Dobro bowiem dodaje coś do bytu, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej (par. 1 tego rozdziału). Te rzeczy zaś, które dodają coś do bytu, zacieśniają go, tak jak substancja, ilość, jakość itp. Zatem dobro zacieśnia byt. Nie jest więc każdy byt dobrem.
Zarzut drugi. Oprócz tego żadne zło nie jest dobrem. (Iz 5, 20): Biada, którzy nazywacie złe dobrem, a dobre złem. Lecz pewien byt nazywamy złem. Zatem nie każdy byt jest dobrem.
Zarzut trzeci. Oprócz tego dobro zawiera pojęcie czegoś pożądania godnego. Lecz materia pierwsza nie zawiera pojęcia czegoś pożądania godnego, ale tylko pożądającego. Zatem materia pierwsza nie podpada pod pojęcie dobra. Więc nie każdy byt jest dobrem.
Zarzut czwarty. Oprócz tego Filozof powiada w III Metaph. 3, że w pojęciach matematycznych nie ma dobra. Lecz pojęcia matematyczne są pewnymi bytami; inaczej nie byłoby o nich nauki. Zatem nie każdy byt jest dobrem.
Lecz przeciwnie. Każdy byt, który nie jest Bogiem, jest stworzeniem bożym. Lecz wszelkie boże stworzenie dobre jest, jak powiedziano (1 Tm 4, 4). Bóg zaś jest w najwyższym stopniu dobrym. Zatem każdy byt jest dobrem.
Odpowiadam, że każdy byt, jako byt, jest dobrym. Każdy bowiem byt, o ile jest bytem, jest w czynie, i jest w jakiś sposób doskonałym; gdyż każdy czyn posiada jakąś doskonałość. To zaś, co doskonałe, zawiera pojęcie czegoś pożądania godnego i dobrego, jak jasnym jest z tego, co powiedziano powyżej (par. 1). Stąd wynika, że każdy byt jako taki, jest dobrym.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Substancja, ilość, jakość i to, co się pod nimi zawiera, zacieśniają byt, stosując byt do pewnej treści (quidditas), czyli natury. W ten zaś sposób dobro nie dodaje nic do bytu, jak tylko pojęcie czegoś pożądania godnego, oraz doskonałości, co odpowiada samemu bytowi, w jakiejkolwiek byłby naturze. Stąd dobro nie zacieśnia bytu.
Odpowiedź na drugi zarzut. Żadnego bytu nie nazywamy złym, o ile jest bytem, lecz o ile brak mu jakiegoś bytu; tak, jak człowieka nazywamy złym, o ile mu brak bytu cnoty; i oko nazywamy złym, o ile mu brak bystrości wzroku.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Materia pierwsza, tak jak jest bytem tylko w możności, tak też jest dobrem tylko w możności. Chociaż według platończyków można powiedzieć, że materia pierwsza jest niebytem, z powodu połączonego z nią braku; lecz jednak uczestniczy pod pewnym względem w dobru, mianowicie stosunkiem swym czyli zdolnością do dobra; zatem nie jest jej właściwością, by była czymś pożądania godnym, lecz by pożądała.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Byty matematyczne nie mają rzeczywistego, oddzielnego, samodzielnego bytu, gdyż gdyby go miały, byłoby w nich dobro, mianowicie ich własny byt. Byty matematyczne istnieją oddzielnie tylko pojęciowo, o ile są oderwane od ruchu i materii, i w ten sposób odrywa się je od pojęcia celu, który zawiera pojęcie czegoś poruszającego. Nie jest zaś rzeczą nieodpowiednią, by w jakimś bycie pojęciowym nie istniało dobro lub pojęcie dobra, skoro pojęcie bytu poprzedza pojęcie dobra; jak to powiedziano powyżej (w poprzednim paragrafie).
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.