Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 50, a. 3

Czy aniołowie istnieją w jakiejś wielkiej liczbie

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że aniołowie nie istnieją w jakiejś wielkiej liczbie. Liczba bowiem jest gatunkiem ilości i idzie za podziałem czegoś ciągłego. To zaś nie może być w aniołach, skoro są niecieleśni, jak wykazano powyżej (par. 1). Zatem nie mogą aniołowie istnieć w jakiejś wielkiej liczbie.

Zarzut drugi. Oprócz tego, im coś jest bliższego jedności, tym mniej jest powielone, jak okazuje się w liczbach. Natura zaś anielska jest wpośród innych natur stworzonych bliższą Bogu. Skoro więc Bóg jest najbardziej jednym, wydaje się, że w naturze anielskiej znajduje się najmniejsza ze wszystkich liczba.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, wydaje się, że właściwym skutkiem substancyj oddzielonych jest ruch ciał niebieskich. Lecz ruchy ciał niebieskich odbywają się według jakiejś określonej małej liczby, którą możemy pojąć. Zatem aniołowie nie istnieją w większej ilości, niż ruchy ciał niebieskich.

Zarzut czwarty. Oprócz tego mówi Dionizy w IV cap. de Div. Nom. że z powodu promieni dobroci bożej istnieją substancjalnie wszystkie umysłowe i rozumne substancje. Lecz promień powiela się tylko według różności przyjmujących. Nie można zaś powiedzieć, by materia była zdolna do przyjęcia promienia umysłowego, skoro substancje rozumne są niematerialne, jak wykazano powyżej (par. 2). Wydaje się zatem, że mnożenie substancyj rozumnych może się odbywać tylko według wymagań pierwszych ciał, mianowicie niebieskich, by niejako na nich się kończył bieg powyższych promieni. I tak podobny wniosek jak poprzednio.

Lecz przeciwnym jest, co powiedziano u (Dn 7, 10): tysiąc tysięcy służyło mu, a po dziesięć tysięcy kroć sto tysięcy stało przy nim.

Odpowiadam, że różni różnymi drogami dochodzili do ilości substancyj oddzielonych. Plato bowiem przyjmował (Fedon, Parmenid.), że substancje oddzielne są gatunkami rzeczy zmysłowych; jak na przykład gdybyśmy przyjęli, że sama natura ludzka jest oddzielona. I według tego należało powiedzieć, że substancje oddzielone istnieją według liczby gatunków rzeczy zmysłowych. Lecz Arystoteles odrzuca to zdanie (Metaph. lib. I), dlatego, że materia należy do pojęcia gatunku tych rzeczy zmysłowych. Stąd substancje oddzielone nie mogą być gatunkami wzorowymi tych rzeczy zmysłowych, lecz mają jakieś natury wyższe od natur rzeczy zmysłowych. Arystoteles przyjmował jednak, że te doskonalsze natury stoją w pewnym stosunku do owych rzeczy zmysłowych, mianowicie w stosunku poruszającego i celu. I dlatego według liczby pierwszych ruchów, starał się wynaleźć liczbę substancyj oddzielnych.

Lecz ponieważ się wydaje, że się to sprzeciwia nauce Pisma świętego, Rabin Mojżesz, żyd, chcąc pogodzić obydwie nauki, przyjął (Doctor Perplexorum II, cap. IV, VI), że aniołów o ile się nazywa substancjami niematerialnymi, mnoży się według liczby ruchów lub ciał niebieskich, według Arystotelesa. Lecz przyjął, że aniołów w Piśmie św. nazywa się też ludźmi, zwiastującymi rzeczy boże, a także siły rzeczy w przyrodzie, które okazują wszechmoc Boga. Lecz to jest obcym zwyczajowi Pisma św., by nazywać aniołami siły rzeczy nierozumnych.

Stąd należy powiedzieć, że także aniołowie, o ile są substancjami niematerialnymi, istnieją w jakiejś bardzo wielkiej ilości, przewyższającej wszelką materialną wielość. I to właśnie mówi Dionizy XIV cap. Caelest. Hier.: Wiele jest błogosławionych wojsk niebiańskich umysłów, przewyższających słabą i ograniczoną miarę naszych rzeczy materialnych.

A powód leży w tym, że skoro doskonałość wszechświata jest tym, co przede wszystkim Bóg zamierzył w stwarzaniu rzeczy, im jakieś rzeczy są bardziej doskonałe, w tym większym nadmiarze je Bóg stworzył. Jak zaś w rzeczach cielesnych rozważa się nadmiar według wielkości, tak w rzeczach niecielesnych można rozważać nadmiar według mnogości. Widzimy zaś, że ciała nie podlegające zepsuciu, które wśród ciał są doskonalsze, przewyższają co do wielkości jakby bez porównania ciała podlegające zepsuciu, cały bowiem zakres rzeczy czynnych i biernych jest czymś bardzo małym w odniesieniu do ciał niebieskich. Stąd jest słusznym, by substancje niematerialne niejako bez porównania przewyższały co do mnogości substancje materialne.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. W aniołach nie ma liczby, która jest ilością rozdzielną, spowodowanej przez podział czegoś ciągłego, lecz jest liczba spowodowana przez rozróżnienie form, o ile mnogość należy do pojęć transcendentalnych, jak powyżej wykazano (R. XXX par. 3).

Odpowiedź na drugi zarzut. Dlatego, że natura anielska jest bliską Boga, musi mieć jak najmniej wielości w swym złożeniu, lecz nie w ten sposób, by znajdowała się w niewielu osobnikach.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Jest to argument Arystotelesa w XII Metaph. I byłby on niezawodnie słusznym, gdyby substancje oddzielone istniały dla substancyj cielesnych; tak bowiem zbytecznym byłyby substancje niematerialne, gdyby przez nie nie okazywał się jakiś ruch w rzeczach cielesnych. To jednak nie jest prawdziwym, by substancje niematerialne były dla cielesnych, ponieważ cel jest szlachetniejszy od tych rzeczy, które są dla celu. Stąd także Arystoteles mówi w tymże miejscu, że ten argument nie jest konieczny, lecz prawdopodobny. Zmuszony zaś był posługiwać się tym argumentem, albowiem możemy dojść do poznania rzeczy umysłowych tylko przez rzeczy zmysłowe.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Argument ten jest wypływem zdania tych, którzy twierdzili, że przyczyną rozróżniania rzeczy jest materia. To zaś zdanie odparto (R. XLVII, par. 1). Stąd nie należy przyjmować powielania aniołów, ani według materii, ani według ciał, lecz według mądrości bożej, wymyślającej różne rzędy substancyj niematerialnych.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.