Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 54, a. 3

Czy możność rozumienia anioła jest jego istotnością

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że władza czyli możność rozumienia w aniele nie jest niczym innym, tylko jego istotnością. Umysł bowiem i rozum wyrażają możność rozumienia. Lecz Dionizy w kilku miejscach swoich ksiąg (De Cael. Hier. cap. 2, 6, 12, De Div. Nom. cap. 1, 4, 7) nazywa samych aniołów rozumami i umysłami. Zatem anioł jest swoją możnością rozumienia.

Zarzut drugi. Oprócz tego, jeśli w aniele możność rozumienia jest czymś poza jego istotnością, musi być przypadłością. To bowiem nazywamy przypadłością czegoś, co jest poza jego istotnością. Lecz jak mówi Boecjusz w księdze De Trin. forma pojedyncza nie może być podmiotem. Zatem anioł nie byłby pojedynczą formą, a to jest przeciwko temu, co powiedziano.

Zarzut trzeci. Oprócz tego mówi Augustyn XII Wyzn., że Bóg uczynił naturę anielską bliską siebie, materię pierwszą zaś bliską niczego. Z tego widać, że anioł jest bardziej pojedynczy od materii pierwszej, jako bliższy Boga. Lecz materia pierwsza jest swoją możnością. Tym bardziej więc jest anioł swoją możnością rozumienia.

Lecz przeciwnym jest co mówi Dionizy XI c. Angel. Hier., że aniołowie dzielą się na substancję, moc i działanie. Zatem czymś innym jest w nich substancja, a czymś innym moc i czymś innym działanie.

Odpowiadam, że ani w aniele, ani w żadnym stworzeniu, moc czyli możność działania nie jest tym samym co jego istotność. A to widać w ten sposób. Skoro bowiem możność mówi się odnośnie do czynu, trzeba, by według różnorodności czynów była różnorodność możności. Dlatego się mówi, że swoisty czyn odpowiada swoistej możności. W każdym zaś stworzeniu różni się istotność od jego bytu i przyrównuje się do niego jak możność do czynu, jak wynika z tego co powyżej powiedziano. Czyn zaś, do którego się przyrównuje możność działania, jest to działanie. W aniele zaś nie jest tym samym rozumienie i bytowanie, ani też żadne inne działanie, czy to w nim samym, czy to w jakimkolwiek innym stworzeniu, nie jest tym samym co byt jego. Stąd istotność anioła nie jest jego możnością rozumienia, ani też istotność jakiegoś stworzenia nie jest jego możnością działania.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Anioła nazywa się rozumem i umysłem, ponieważ całe jego poznanie jest rozumowe. Poznanie zaś duszy jest częścią rozumowe, a częścią zmysłowe.

Odpowiedź na drugi zarzut. Forma pojedyncza, która jest czystym czynem, nie może być podmiotem żadnej przypadłości, ponieważ podmiot przyrównuje się do przypadłości, jak możność do czynu. Takim zaś jest tylko Bóg. I o takiej formie mówi tu Boecjusz. Forma zaś pojedyncza, która nie jest swoim bytem, lecz przyrównuje się do niego jak możność do czynu, może być przedmiotem przypadłości, a zwłaszcza tej, która wynika z jego gatunku, taka bowiem przypadłość należy do formy, (przypadłość zaś należąca do osobnika, który nie idzie za całkowitym gatunkiem, idzie za materią, która jest pierwiastkiem wyosabniającym). I taką formą pojedynczą jest anioł.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Możność materii odnosi się do samego bytu substancjalnego a nie możność działania, która się odnosi do bytu przypadłościowego. Stąd nie ma podobieństwa.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.