Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 57, a. 3

Czy aniołowie poznają rzeczy przyszłe

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że aniołowie poznają rzeczy przyszłe. Aniołowie bowiem są potężniejsi w poznawaniu niż ludzie. Lecz niektórzy ludzie znają wiele przyszłych rzeczy. Tym bardziej więc aniołowie.

Zarzut drugi. Oprócz tego teraźniejszość i przyszłość są różnicami czasu. Lecz umysł anioła jest ponad czasem, rozumiem i bowiem zrównuje się z wiecznością, to znaczy wiekuistością, jak powiedziano w księdze de Causis. Zatem odnośnie do umysłu anioła nie różni się przeszłość i przyszłość, lecz obie poznaje bez różnicy.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, anioł nie poznaje ideami powziętymi z rzeczy, ale ideami wrodzonymi, powszechnymi. Lecz idee powszechne w jednakim stoją stosunku do przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Wydaje się zatem, że aniołowie bez różnicy poznają rzeczy przeszłe i teraźniejsze i przyszłe.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, jak się coś nazywa odległym co do czasu, tak i co do miejsca. Lecz aniołowie poznają rzeczy odległe co do miejsca. Zatem poznają także rzeczy odległe co do czasu przyszłego.

Lecz przeciwnie. To co jest właściwą oznaką boskości, nie jest właściwością aniołów. Lecz poznawać rzeczy przyszłe jest właściwą oznaką boskości, według słów (Iz 41, 23): „Oznajmijcie co ma przyjść na potem a doznamy, żeście wy bogowie”. Zatem aniołowie nie poznają rzeczy przyszłych.

Odpowiadam, że przyszłość można poznawać dwojako: jednym sposobem w jej przyczynie. I tak rzeczy przyszłe, które z konieczności pochodzą od swych przyczyn, poznaje się wiedzą pewną, jak na przykład, że słońce jutro wstanie. Te rzeczy zaś, które po większej części pochodzą ze swych przyczyn, poznaje się nie z pewnością ale prawdopodobnie, jak lekarz z góry poznaje zdrowie chorego. I ten sposób poznawania rzeczy przyszłych istnieje u aniołów; i tym więcej niż u nas, im powszechniej i doskonalej poznają przyczyny rzeczy; tak jak lekarze, którzy dokładniej widzą przyczyny, lepiej przepowiadają o przyszłym stanie choroby. Te rzeczy zaś, które pochodzą od swych przyczyn w mniejszości wypadków, całkowicie są nieznane, jak na przykład rzeczy przypadkowe i niepewne. Innym sposobem poznaje się rzeczy przyszłe same w sobie. I tak Boga jedynie jest właściwością znać rzeczy przyszłe, nie tylko o ile pochodzą z konieczności, lub po większej części, lecz także przypadkowe i niepewne; ponieważ Bóg widzi wszystko w swej wieczności, a ta będąc pojedyncza, jest obecną wobec całego czasu, i obejmuje go. I dlatego jedno spojrzenie Boga zwraca się na wszystko, co się dzieje w całym czasie, jak w teraźniejszości, i widzi wszystko, jak jest samo w sobie, jak powiedziano powyżej, gdy chodziło o wiedzę bożą. Umysł zaś anielski i jakikolwiek umysł stworzony nie dosięga do wieczności bożej. Stąd jakiś umysł stworzony nie może poznawać przyszłości tak, jak jest w swym bycie.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Ludzie poznają rzeczy przyszłe tylko w ich przyczynach, lub gdy je Bóg objawi, i w ten sposób aniołowie o wiele doskonalej poznają rzeczy przyszłe.

Odpowiedź na drugi zarzut. Chociaż umysł anioła jest ponad czasem, którym się mierzy ruchy cielesne, jednak istnieje w umyśle anioła czas według następstwa pojęć umysłowych, według tego co mówi Augustyn VIII Super Gen. ad Litt. (c. XXII), że Bóg w czasie porusza stworzenie duchowe. I tak, skoro w umyśle anielskim jest następstwo, nie wszystko co się dzieje w całym czasie, jest mu obecne.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż idee, które są w umyśle anioła, same przez się, tak samo się mają do rzeczy teraźniejszych, przeszłych i przyszłych, jednak rzeczy teraźniejsze, przeszłe i przyszłe nie jednakowo się mają do idei. Te bowiem rzeczy, które są obecne, mają naturę, przez którą upodabniają się ideom znajdującym się w umyśle anioła; i w ten sposób przez nie mogą być poznane. Lecz te, które są przyszłe, jeszcze nie mają natury, przez którą by się do nich upodobniły. Zatem nie mogą być przez nie poznane.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Rzeczy odległe co do miejsca, istnieją już w przyrodzie i uczestniczą w jakiejś idei, której podobieństwo jest w aniele, to zaś nie jest prawdą o rzeczach przyszłych, jak to powiedziano (w odpow. na 3). I dlatego nie ma podobieństwa.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.