Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 58, a. 3

Czy anioł poznaje przez roztrząsanie

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że anioł poznaje przez roztrząsanie. Roztrząsanie bowiem umysłowe odbywa się w ten sposób, że jedno poznaje się przez drugie. Lecz aniołowie poznają jedno przez drugie, poznają bowiem stworzenie przez Słowo. Zatem umysł anioła poznaje przez roztrząsanie.

Zarzut drugi. Oprócz tego, cokolwiek może niższa potęga, może i potęga wyższa. Lecz umysł ludzki może wnioskować i poznawać przyczyny w skutkach, na czym właśnie polega roztrząsanie. Zatem umysł anioła, który w porządku natury jest wyższy, może tym snadniej to czynić.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, mówi Izydor (Sentent. lib. I), że szatani poznają wiele przez doświadczenie. Lecz poznanie doświadczalne odbywa się przez roztrząsanie albowiem z wielu wspomnień powstaje jedno doświadczenie, a z wielu doświadczeń powstaje jedno doświadczenie powszechne, jak powiedziano w końcu Poster. (l. II) i na początku Metaph. (lib. II). Zatem poznanie aniołów odbywa się przez roztrząsanie.

Lecz przeciwnym jest co mówi Dionizy VII cap. de Div. Nom., że aniołowie nie zbierają poznania boskiego z rozrzuconych powiedzeń, ani też coś powszechnego ich nie wiedzie do czegoś poszczególnego.

Odpowiadam, że jak to już częściej mówiono, aniołowie zajmują taki stopień w pośród substancyj duchowych, jaki ciała niebieskie wśród substancyj cielesnych; nazywa ich tu Dionizy (De Div. Nom. cap. I), umysłami niebieskimi. Ta zaś jest różnica między ciałami niebieskiemu a ziemskimi, że ciała ziemskie dosięgają swej ostatecznej doskonałości przez zmianę i ruch; niebieskie zaś ciała natychmiast ze samej swej natury mają swą ostateczną doskonałość. Tak więc i umysły niższe, to znaczy ludzkie, dosięgają przez jakiś ruch i roztrząsanie doskonałości działania umysłowego w poznawaniu prawdy, gdy mianowicie przechodzą z jednej rzeczy poznawanej do drugiej. Jeśliby zaś natychmiast w samym poznaniu znanej zasady widzieli jako znane wszystkie wynikające wnioski, nie miałoby u nich miejsca roztrząsanie. I tak jest u aniołów, gdyż natychmiast, w tym, co poznają w pierwszej chwili, w sposób naturalny oglądają wszystko, cokolwiek można w tym poznać. I dlatego nazywają się rozumnymi (intellectuales) gdyż i u nas mówi się, że te rzeczy, które na mocy swej natury pojmuje się natychmiast, rozumie się (intelligi), stąd rozum (intellectus) określa się jako stan posiadania pierwszych zasad. Dusze zaś ludzkie, które nabywają poznania prawdy przez jakieś roztrząsanie, nazywają się rozumnymi. A to się przydarza w nich z powodu słabości światła umysłowego. Gdyby bowiem posiadały pełnię światła umysłowego, jak aniołowie, natychmiast, w pierwszym spojrzeniu na zasady, ogarnęłyby cały ich zasięg, widząc wszystko, cokolwiek z nich wynioskować można.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Roztrząsanie oznacza pewien ruch. Każdy zaś ruch jest od jednego wcześniejszego do czegoś drugiego późniejszego. Stąd poznanie przez roztrząsanie dokonuje się w ten sposób, że z czegoś poznanego pierwej dochodzi się do poznania czegoś drugiego, poznanego później, co pierwej było nieznane. Jeśli zaś w jednym spoglądnięciu równocześnie ogląda się drugie, jak w zwierciedle ogląda się równocześnie obraz rzeczy i rzecz, nie jest to dlatego poznaniem przez roztrząsanie. I tym sposobem poznają aniołowie rzeczy w Słowie.

Odpowiedź na drugi zarzut. Aniołowie mogą wnioskować o tyle, że znają sylogizm i widzą w przyczynach skutek, i skutki w przyczynach; jednak nie w ten sposób, by nabywali poznania nieznanej prawdy, wnioskując z przyczyn o rzeczach spowodowanych, a z rzeczy spowodowanych o przyczynach.

Odpowiedź na trzeci zarzut. O doświadczeniu u aniołów i szatanów mówi się według pewnego podobieństwa, o ile mianowicie poznają obecne rzeczy zmysłowe, jednak bez żadnego roztrząsania.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.