Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 58, a. 4

Czy aniołowie pojmują składając i rozdzielając

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że aniołowie rozumieją składając i rozdzielając. Gdzie bowiem jest wielość rzeczy rozumianych, tam jest złożenie rzeczy rozumianych, jak powiedziano w III de Anima. Lecz w umyśle anioła jest wielość rzeczy rozumianych, skoro poznaje różne rzeczy przez różne idee, a nie wszystko równocześnie. Zatem w umyśle anioła jest składanie i rozdzielanie.

Zarzut drugi. Oprócz tego przeczenie i twierdzenie bardziej są oddalone od siebie niż jakiekolwiek dwie natury przeciwstawne, gdyż pierwsze rozróżnienie dzieje się przez twierdzenie i przeczenie. Lecz pewnych natur odległych nie poznaje anioł przez jedno, lecz przez różne idee, jak widać z tego, co powiedziano powyżej. Muszą tedy twierdzenie i przeczenie poznawać przez różne idee. I tak wydaje się, że anioł poznaje składając i rozdzielając.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, mowa jest znakiem umysłu. Lecz aniołowie do ludzi mówiących wygłaszają powiedzenia twierdzące i przeczące, które są znakami składania i rozdzielania w umyśle, jak to widać z wielu miejsc Pisma św. Zatem wydaje się, że anioł rozumie składając i rozdzielając.

Lecz przeciwnym jest, co mówi Dionizy VII cap. De Div. Nom., że potęga umysłowa aniołów błyszczy przejrzystą prostotą poznanych rzeczy bożych. Lecz pojedyncze zrozumienie nie ma złożenia i rozdzielania, jak powiedziano w III De Anima. Zatem anioł rozumie bez złożenia i rozdzielenia.

Odpowiadam, że jak w umyśle rozumiejącym przyrównuje się wniosek do zasady, tak i w umyśle składającym i rozdzielającym przyrównuje się orzeczenie do podmiotu. Gdyby bowiem umysł natychmiast w samej zasadzie zobaczył prawdę wniosku, nigdy by nie poznawał roztrząsając lub rozumując. Podobnie, gdyby umysł natychmiast przy dostrzeżeniu treści podmiotu miał poznanie wszystkiego, co można przypisać podmiotowi lub od niego usunąć, nigdy by nie poznawał składając i rozdzielając, lecz tylko poznając czym coś jest. Tak jest więc jasnym, że z tego samego pochodzi, iż nasz umysł rozumie roztrząsając i składając i rozdzielając, stąd mianowicie, że nie natychmiast w pierwszym dostrzeżeniu czegoś pierwszego dostrzeżonego może zobaczyć, co się w jego mocy zawiera. A to pochodzi ze słabości naszego światła umysłowego, jak powiedziano. Stąd, skoro w aniele jest doskonałe światło umysłu, gdyż jest on zwierciadłem czystym i najjaśniejszym, jak mówi Dionizy w IV cap. de Div. Nom. pozostaje, że anioł, jak nie poznaje rozumując, tak nie poznaje składając i rozdzielając. Niemniej jednak poznaje złożenie i rozdzielanie zdań, jak i rozumowanie sylogistyczne; poznaje bowiem rzeczy złożone w sposób pojedynczy, ruchome w sposób nieruchomy, a materialne w sposób niematerialny.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Złożenia nie powoduje jakakolwiek wielość rzeczy zrozumianych, lecz wielość tych rzeczy zrozumianych, z których jedną przypisuje się drugiej, lub od niej usuwa. Anioł zaś poznając treść jakiejś rzeczy, poznaje zarazem co jej można przypisać lub od niej usunąć. Stąd poznając czym coś jest poznaje jedynym swoim pojedynczym umysłem, co my możemy poznawać, składając i rozdzielając.

Odpowiedź na drugi zarzut. Różne treści rzeczy mniej się różnią co do pojęcia istnienia, niż twierdzenie i przeczenie. Jednak odnośnie do pojęcia poznawania bardziej się schodzą twierdzenie i przeczenie, gdyż natychmiast przez to, że się poznaje prawdę twierdzenia, poznaje się fałsz przeciwnego przeczenia.

Odpowiedź na trzeci zarzut. To, że aniołowie wypowiadają zdania twierdzące i przeczące, okazuje, że aniołowie poznają składanie i rozdzielanie, a nie, że poznają składając i rozdzielając, lecz wprost poznając czym coś jest.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.