Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 58, a. 6

Czy u aniołów jest poznanie ranne i wieczorne

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie ma u aniołów poznania ani wieczornego, ani rannego. Wieczór bowiem i rano mają przymieszkę ciemności. Lecz w poznaniu anioła nie ma żadnej ciemności, skoro tam nie ma błędu, ani fałszu. Zatem poznania anioła nie należy nazywać rannym lub wieczornym.

Zarzut drugi. Oprócz tego między wieczorem a ranem przypada noc, a między ranem a wieczorem przypada południe. Jeśli więc u aniołów istnieje poznanie ranne i wieczorne, tym samym wydaje się, że powinno w nich być poznanie południowe i nocne.

Zarzut trzeci. Oprócz tego poznanie rozróżnia się według różnicy rzeczy poznanych. Stąd mówi Filozof w III De Anima, że nauki dzielą się tak samo jak i rzeczy. Trojaki zaś jest byt rzeczy: mianowicie w Słowie, we własnej naturze, i w umyśle anielskim, jak mówi Augustyn w II Sup. Gen. ad Litt. (c. VIII). Zatem jeśli się przyjmuje u aniołów poznanie ranne i wieczorne, dla istnienia rzeczy w Słowie i we własnej naturze, trzeba u nich przyjąć także trzecie poznanie z powodu bytu rzeczy w umyśle anielskim.

Lecz przeciwnym jest, że Augustyn w IV Sup. Gen. ad Litt. (c. XXII) i XI De Civit. Dei (c. VII) rozróżnia poznanie aniołów na ranne i wieczorne.

Odpowiadam, że to co się mówi o poznaniu rannym i wieczornym u aniołów wprowadził Augustyn, który pod sześcioma dniami, w których, jak czytamy, Bóg wszystko uczynił (Rdz 1), nie chce by rozumiano te zwykłe dni, które się mierzy obrotem słońca, skoro czytamy, że słońce uczynione zostało dnia czwartego, lecz dzień jeden, to znaczy poznanie aniołów przedstawione sześciu rodzajami rzeczy. Jak zaś w zwykłym dniu rano jest początkiem dnia, a wieczór jego końcem, tak poznanie prapoczątku bytu rzeczy nazywa się poznaniem porannym; a odnosi się ono do bytu rzeczy w Słowie. Poznanie zaś samego bytu rzeczy stworzonej, o ile on polega na własnej naturze, nazywa się poznaniem wieczornym; byt rzeczy bowiem wypływa od Słowa, jak od jakiegoś pierwotnego początku, a ten wypływ kończy się na bycie rzeczy, który mają we własnej naturze.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Wieczór i rano nie przyjmuje się w poznaniu anielskim według podobieństwa do przymieszki ciemności; lecz według podobieństwa początku i końca. Albo można powiedzieć, że nic nie przeszkadza, jak mówi Augustyn w IV Sup. Gen. ad Litt. (c. XXIII), że coś w porównaniu do czegoś jednego nazywa się światłem, a w porównaniu do czegoś drugiego, nazywa się ciemnością. Jak na przykład życie wiernych i sprawiedliwych w porównaniu do bezbożnych nazywa się światłem, według owych słów (Ef 5, 8): byliście niekiedy ciemnością, lecz teraz jasnością w Panu, a jednak to życie wiernych w porównaniu do życia chwały nazywa się ciemnym, według owych słów (2 P 1, 19): macie mowę prorocką, której się dzierżąc, jako świecy w ciemnym miejscu świecącej, dobrze czynicie. Tak więc poznanie anioła, którym poznaje rzeczy w ich własnej naturze, jest dniem w porównaniu do niewiadomości lub błędu, lecz jest ciemnym w porównaniu do widzenia Słowa.

Odpowiedź na drugi zarzut. Poznanie ranne i wieczorne należy do dnia to znaczy do aniołów oświeconych, którzy są różni od ciemności, to znaczy od złych aniołów. Dobrzy zaś aniołowie poznając stworzenie nie tkwią w nim, co by znaczyło zaciemniać się i stawać nocą, lecz samo to odnoszą do chwały Boga, w którym poznają wszystko, jak w początku. I dlatego po wieczorze nie kładzie się nocy, lecz ranek; tak, że ranek jest końcem poprzedniego dnia i początkiem następnego, o ile aniołowie odnoszą poznanie poprzedniego dzieła do chwały Boga. Południe zaś zawiera się pod imieniem dnia, jakby środek między dwoma krańcami. Albo też można południe odnieść do poznania samego Boga, który nie posiada ani początku, ani końca.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Sami aniołowie są także stworzeniami. Stąd byt rzeczy w umyśle anielskim obejmuje się pod poznaniem wieczornym, jak i byt rzeczy w ich własnej naturze.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.