I, q. 6, a. 2
Czy Bóg jest najwyższym dobrem
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie jest najwyższym dobrem. Najwyższe dobro bowiem dodaje coś do dobra; inaczej stosowałoby się do każdego dobra. Lecz wszystko, co istnieje przez dodanie do czegoś, jest złożone. Zatem najwyższe dobro jest złożone. Lecz Bóg jest najbardziej pojedynczy, jak to powyżej (R. III, par. 7) wykazano. Zatem Bóg nie jest najwyższym dobrem.
Zarzut drugi. Oprócz tego dobrem jest to, czego wszystko pożąda, jak mówi Filozof I Ethic. Lecz to, czego wszystko pożąda, nie jest nic innego, jak sam Bóg, który jest celem wszystkich. Zatem nie ma innego dobra prócz Boga. Widać to także z tego, co powiedziano (Mt 19, 17): jeden jest dobry, Bóg. Lecz najwyższym zwie się coś w porównaniu z innymi rzeczami, tak, jak najwyższe ciepło w porównaniu do każdego innego ciepła. Zatem nie można nazwać Boga najwyższym dobrem.
Zarzut trzeci. Oprócz tego najwyższe wprowadza porównanie. Lecz tych rzeczy, które nie należą do jednego rodzaju, nie można porównywać: tak, jak nieodpowiednim jest mówić, że słodycz jest większa lub mniejsza od linii. Skoro więc Bóg nie mieści się z innymi dobrami w tym samym rodzaju, jak to widocznym jest z tego, co powiedziano powyżej (R. III, par. 5; R. V, par. 3), wydaje się, że nie można w stosunku do nich nazwać Boga najwyższym dobrem.
Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Augustyn I De Trin. c. 2: On jest najwyższym dobrem, które oglądają całkowicie oczyszczone umysły.
Odpowiadam, że Bóg jest najwyższym dobrem bezwzględnie, a nie w jakimś rodzaju czy porządku rzeczy. W ten sposób bowiem przypisuje się dobro Bogu, jak to powiedziano (w paragrafie poprzednim), o ile wszystkie pożądane doskonałości wypływają z Niego, jako z pierwszej przyczyny. Nie wypływają zaś od Niego jako od czynnika jednoznacznego, jak to wykazano powyżej (R. IV, par. 3), lecz jako od czynnika, który nie schodzi się ze swymi skutkami ani w pojęciu gatunku, ani w pojęciu rodzaju. Podobieństwo zaś skutku w przyczynie równoznacznej znajduje się jednoznacznie; w przyczynie zaś różnoznacznej znajduje się doskonalej, tak, jak ciepło jest w słońcu w sposób doskonalszy niż w ogniu. Tak zatem, skoro dobro istnieje w Bogu, jako w pierwszej przyczynie wszystkiego nierównoznacznej, musi ono być w Nim w sposób najdoskonalszy, i dlatego nazywa się najwyższym dobrem.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Dobro najwyższe nie dodaje do dobra jakiejś absolutnej rzeczy, lecz tylko stosunek. Stosunek zaś, wedle którego mówi się coś o Bogu odnośnie do stworzeń, nie w Bogu jest rzeczowo, lecz w stworzeniu; w Bogu zaś pojęciowo; tak jak coś nazywa się poznawalnym w stosunku do wiedzy, nie dlatego, że się do niej odnosi, lecz wiedza odnosi się do niego. I stąd nie jest koniecznym, by w najwyższym dobru było jakieś złożenie, lecz tylko, że inne daleko odstępują od Niego.
Odpowiedź na drugi zarzut. Gdy się mówi dobrem jest to, czego wszystko pożąda, nie rozumie się tego w ten sposób, jakoby wszystko pożądało każdego dobra; lecz dlatego, że czegokolwiek się pożąda, to zawiera pojęcie dobra. To zaś, co się mówi: jeden jest dobry, Bóg, rozumie się o dobru przez istotność, jak niżej powiedziano.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Rzeczy, które nie należą do jednego rodzaju, w żaden sposób nie mogą być porównywane. Przeczy się zaś temu, by Bóg był w tym samym rodzaju z innymi dobrami; nie, żeby On był w jakimś innym rodzaju, lecz ponieważ jest poza rodzajem i początkiem wszelkiego rodzaju. W ten sposób porównuje się z innymi rzeczami przez nadmiar. A najwyższe dobro mieści w sobie tego rodzaju porównanie.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.