I, q. 6, a. 3
Czy być istotnościowo dobrym jest swoistą właściwością Boga
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że być istotnościowo dobrym, nie jest swoistą właściwością Boga. Jak bowiem jedno jest zamienne z bytem, tak samo i dobro, jak to powiedziano powyżej (R. V, par. 1). Lecz każdy byt jest jednym istotnościowo, jak to jasnym jest u Filozofa w IV Metaph. Zatem każdy byt jest dobrym istotnościowo.
Zarzut drugi. Oprócz tego, jeśli dobrem jest to, czego wszystko pożąda, to skoro wszystko pożąda samego bytu, sam byt każdej rzeczy jest jej dobrem. Lecz każda rzecz jest bytem istotnościowo. Zatem każda rzecz jest dobra istotnościowo.
Zarzut trzeci. Oprócz tego każda rzecz jest dobra swoją dobrocią. Jeśli więc istnieje jakaś rzecz, która by nie była dobra istotnościowo, musiałaby jej dobroć nie być jej istotnością. Zatem owa dobroć, będąc jakimś bytem, musi być dobra; i jeśli inną dobrocią, znowu trzeba się pytać o tę dobroć. Albo więc będzie się postępowało w nieskończoność, albo dochodzi się do jakiejś dobroci, która nie będzie dobra inną dobrocią. Z tego samego zatem powodu należy przyjąć pierwszą możliwość. Każda rzecz jest więc dobra istotnościowo.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiada Boecjusz w dziele De Hebdomad., że wszystkie inne rzeczy prócz Boga są dobre przez uczestnictwo. Zatem nie istotnościowo.
Odpowiadam, że tylko Bóg jest dobrym istotnościowo. Każdą rzecz bowiem nazywa się dobrą, o ile jest doskonałą. Doskonałość zaś jakiejkolwiek rzeczy jest trojaka. Pierwsza mianowicie ta, która stanowi byt w rzeczy. Druga, o ile tej rzeczy są dodane przypadłości potrzebne jej do doskonałego działania. Trzecią zaś doskonałością czegoś jest to, że rzecz ta dosięga czegoś innego jako celu. W ten sposób pierwsza doskonałość ognia polega na bycie, który posiada przez swą formę substancjalną; druga jego doskonałość polega na cieple, lekkości i suchości itd.; trzecia zaś doskonałość polega na tym, że spoczywa w swoim miejscu. Ta zaś potrójna doskonałość nie jest właściwością żadnej rzeczy stworzonej, wypływającą z jej istności, lecz tylko Boga, u którego jedynie istotnością jest własny byt i w którym nie ma żadnych przypadłości; lecz to, co o innych mówi się przypadłościowo, do Niego stosuje się istotnościowo, jak np. być potężnym, mądrym, i tym podobnie, jak to wynika z tego, co powiedziano powyżej (R. III, par. 6). On sam też do niczego innego nie kieruje się jako do celu, lecz sam jest ostatecznym celem wszystkich rzeczy. Stąd jasnym jest, że jedynie Bóg ma wszelaką doskonałość przez swą istotność. A zatem On sam jedynie jest dobrym istotnościowo.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Jedno nie mieści w sobie pojęcia doskonałości, lecz tylko niepodzielności, która jest właściwością każdej rzeczy wedle jej istotności. Istotności zaś rzeczy pojedynczych są niepodzielne i w czynie, i w możności. Istotności natomiast rzeczy złożonych są niepodzielne tylko co do czynu. I stąd musi każda rzecz istotnościowo być jedną, nie zaś dobrą, jak to wykazano (w corpus paragrafu).
Odpowiedź na drugi zarzut. Chociaż wszystko, o ile ma byt, jest dobrem, jednak istotnością rzeczy stworzonych nie jest sam byt. I stąd nie wynika, by rzecz stworzona była dobrą przez swą istotność.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Dobrocią rzeczy stworzonej nie jest sama jej istotność, lecz coś przydanego; albo sam jej byt, albo jakaś doskonałość przydana, lub skierowanie do celu. Sama zaś dobroć w ten sposób przydana nazywa się dobrą, tak jak bytem. Z tego zaś powodu nazywa się bytem, ponieważ przez nią coś istnieje, nie dlatego, by ona przez coś innego istniała. Stąd z tego powodu nazywa się dobrą, ponieważ przez nią coś jest dobrem, nie, by ona sama miała jakąś inną dobroć, przez którą byłaby dobra.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.