Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 62, a. 4

Czy anioł zbawiony wysłużył sobie szczęśliwość

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że anioł zbawiony nie wysłużył sobie szczęśliwości. Zasługa bowiem pochodzi z trudności czynu zasługującego. Lecz anioł nie miał żadnej trudności w czynieniu dobrze. Zatem czynienie dobrze nie było dla niego zasługą.

Zarzut drugi. Oprócz tego, nie wysługujemy przez czyny naturalne. Lecz dla anioła było rzeczą naturalną, że się zwrócił do Boga. Zatem nie zasłużył sobie przez to na szczęśliwość.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, jeśli anioł zbawiony wysłużył sobie szczęśliwość, zatem dokonał tego albo zanim ją miał, albo potem. Lecz nie zanim, gdyż, jak się to wielu wydaje, nie miał przedtem łaski, a bez niej nie ma żadnej zasługi. Ani też potem, gdyż w ten sposób także i teraz by zasługiwał, a to wydaje się fałszywym, w ten sposób bowiem mógłby niższy anioł przez zasługę dojść do stopnia wyższego anioła, i nie byłoby stałych różnic w stopniach łaski; a to jest nieodpowiednim. Zatem anioł zbawiony nie zasłużył na swoją szczęśliwość.

Lecz przeciwnie, powiedziano w (Ap 21, 17), że miara aniołowa w owej niebieskiej Jerozolimie, jest miarą człowieczą. Lecz człowiek może dojść do szczęśliwości tylko przez zasługę. Zatem tak samo i anioł.

Odpowiadam, że tylko dla Boga naturalną jest doskonała szczęśliwość, gdyż dla Niego tym samym jest być i być szczęśliwym. Dla każdego zaś stworzenia być szczęśliwym nie jest z natury, lecz jest celem ostatecznym. Każda zaś rzecz osiąga cel ostateczny przez swe działanie. A to działanie prowadząc do celu, albo sprawia cel, gdy cel nie przewyższa mocy tego, który działa dla celu, jak na przykład leczenie sprawia zdrowie, albo zasługuje na cel, gdy cel przewyższa moc działającego dla celu, stąd oczekuje się celu z czyjegoś daru. Ostateczna zaś szczęśliwość przewyższa naturę i anielską i ludzką, jak widać z tego, co powiedziano (par. 1; R. XII, par. 4). Stąd wynika, że tak człowiek, jak anioł zasłużył na swoją szczęśliwość.

Jeżeli zaś anioł został stworzony w łasce, bez której nie ma żadnej zasługi, możemy powiedzieć bez trudności, że zasłużył na swoją szczęśliwość. I podobnie, gdyby ktoś powiedział, że posiadał łaskę w jakiś sposób, zanim posiadł chwałę. Jeśli zaś nie posiadał łaski, zanim został zbawionym, trzeba powiedzieć, że miał szczęśliwość bez zasługi, tak jak my mamy łaskę. To jednak jest przeciwne pojęciu szczęśliwości, która zawiera pojęcie celu, i jest nagrodą za cnotę, jak to także mówi Filozof w I Ethic. Albo też trzeba powiedzieć, jak to mówią niektórzy, że aniołowie zasługują na szczęśliwość przez te uczynki, które wykonują już zbawieni, w posługach bożych. To jednak jest przeciwne pojęciu zasługi, zasługa bowiem zawiera pojęcie drogi do celu, dla tego zaś, który jest już u kresu, nie jest rzeczą odpowiednią, by się poruszał do kresu, i w ten sposób nikt sobie nie wysługuje tego, co już posiada. Albo też należy powiedzieć, że jeden i ten sam czyn zwrócenia się do Boga, o ile jest z wolnej woli, jest zasługujący, a o ile dosięga celu, jest używaniem szczęśliwości. Lecz wydaje się, że i to nie jest odpowiednim, gdyż wolna wola nie jest wystarczającą przyczyną zasługi; stąd czyn może być zasługującym odnośnie do tego, że jest z wolnej woli, tylko o ile otrzymuje formę od łaski, nie może zaś równocześnie otrzymywać formy od łaski niedoskonałej, która jest początkiem zasługiwania, i od łaski doskonałej, która jest początkiem używania. Stąd nie wydaje się, by było możliwym, iżby równocześnie używał szczęśliwości i by ją sobie wysługiwał. I dlatego lepiej będzie powiedzieć, że anioł, zanim został zbawiony, posiadał łaskę, przez którą zasłużył na szczęśliwość.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Trudność w czynieniu dobrze nie pochodzi u aniołów z jakiejś przeciwności czy przeszkody ze strony sił naturalnych, lecz z tego, że jakieś dobro jest ponad siły natury.

Odpowiedź na drugi zarzut. Anioł nie zasłużył na szczęśliwość naturalnym zwróceniem się do Boga, lecz zwróceniem się przez miłość nadprzyrodzoną, która jest z łaski.

Odpowiedź na trzeci zarzut jest jasną z tego, co już powiedziano (w corpus paragrafu).

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.