I, q. 62, a. 5
Czy anioł otrzymał szczęśliwość natychmiast po jednym czynie zasługi
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że anioł nie otrzymał szczęśliwości natychmiast po jednym czynie zasługującym. Dobrze czynić jest bowiem trudniejszą rzeczą dla człowieka, niż dla anioła. Lecz człowiek nie otrzymuje nagrody od razu po jednym czynie. Zatem także i anioł nie otrzymuje.
Zarzut drugi. Oprócz tego anioł mógł wykonać jakiś czyn natychmiast w pierwszym początku swego stworzenia i w jednej chwili, skoro także ciała naturalne zaczynają się poruszać w pierwszej chwili swego stworzenia, a gdyby ruch ciała mógł nastąpić w jednej chwili, tak jak czyny umysłu i woli, to miałyby ruch w pierwszej chwili swego stworzenia. Jeśli więc anioł zasłużył na szczęśliwość jednym poruszeniem swej woli, to w pierwszej chwili swego stworzenia zasłużył na szczęśliwość. Jeśli więc nie opóźniono ich szczęśliwości, natychmiast w pierwszej chwili zostali zbawionymi.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, wśród wielu rzeczy odległych musi być wiele rzeczy pośrednich. Lecz stan szczęśliwości aniołów jest bardzo odległy od stanu ich przyrodzonego, w pośrodku zaś między jednym a drugim jest zasługa. Trzeba więc, by przez wiele rzeczy pośrednich anioł doszedł do szczęśliwości.
Lecz przeciwnie, dusza człowieka i anioł podobnie są przeznaczeni do szczęśliwości, stąd obiecuje się Świętym równość z aniołami (Łk 20, 36). Lecz dusza odłączona od ciała, jeśli ma zasługę szczęśliwości, natychmiast dostępuje szczęśliwości, jeśli nie zachodzi inna przeszkoda. Więc tak samo i anioł. Lecz anioł natychmiast w pierwszym czynie miłości nadprzyrodzonej miał zasługę szczęśliwości. Zatem skoro w nim nie ma żadnej przeszkody, dochodzi natychmiast do szczęśliwości, przez jeden tylko czyn zasługujący.
Odpowiadam, że anioł został od razu zbawionym po pierwszym czynie miłości nadprzyrodzonej, którym zasłużył na szczęśliwość. A to dlatego, że łaska udoskonala naturę według sposobu natury, tak jak i każdą doskonałość przyjmuje się w podmiocie zdolnym do doskonalenia się, według sposobu tego podmiotu. To zaś jest swoistą właściwością natury anielskiej, że zdobywa doskonałość przyrodzoną nie przez roztrząsanie, lecz ją ma od razu z natury, jak to okazano powyżej (R. 58, par. 3). Jak zaś ze swej natury anioł jest przeznaczony do przyrodzonej doskonałości, tak z zasługi jest przeznaczony do chwały. I tak anioł natychmiast po zasłudze dostąpił szczęśliwości. Zasługa zaś szczęśliwości, nie tylko u anioła, ale i u człowieka może być przez jeden jedyny czyn, człowiek bowiem zasługuje na szczęśliwość każdym czynem otrzymującym formę od miłości nadprzyrodzonej. Stąd wynika, że natychmiast po jednym czynie, mającym formę od miłości nadprzyrodzonej, został anioł zbawionym.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Człowiek z natury swojej nie otrzymał tej właściwości, by natychmiast, tak jak anioł osiągnął swą ostateczną doskonałość. I dlatego otrzymał człowiek dłuższe życie niż anioł, aby mógł zasługiwać na szczęśliwość.
Odpowiedź na drugi zarzut. Anioł jest ponad czasem rzeczy materialnych, stąd różne chwile tych rzeczy, które należą do aniołów, przyjmuje się tylko według następstwa w samych ich czynach. Nie mógł zaś w nich być równocześnie czyn zasługujący na szczęśliwość i czyn szczęśliwości, którym jest używanie, skoro jeden odnosi się do łaski niedoskonałej, a drugi do łaski utwierdzonej. Stąd wynika, że trzeba przyjąć różne chwile, a z tych w jednej zasłużył na szczęśliwość, a w drugiej został szczęśliwym.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Należy do natury anioła, by natychmiast dosięgnął doskonałości, do której jest przeznaczony. I dlatego potrzeba tylko jednego czynu zasługującego. Ten czyn można nazwać pośrednim dlatego, że przez niego anioł dosięga szczęśliwości.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.