I, q. 63, a. 4
Czy niektórzy szatani są złymi z natury
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że niektórzy szatani są źli z natury. Mówi bowiem Porfiriusz, jak to powtarza Augustyn w X de Civ. Dei (cap. XI), że jest pewien rodzaj szatanów o naturze oszukańczej, którzy udają, że są bogami i duszami zmarłych. Lecz oszukiwać, to jest być złym. Zatem niektórzy szatani są źli z natury.
Zarzut drugi. Oprócz tego, jak Bóg stworzył aniołów, tak i ludzi. Lecz niektórzy ludzie są źli z natury, a powiedziano o nich w ks. Mądrości (Mdr 12, 10), wrodzona była złość ich. Zatem i niektórzy aniołowie mogą być źli z natury.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, niektóre zwierzęta bezrozumne mają jakieś złośliwe natury, jak lis z natury jest chytry, a wilk z natury jest drapieżny, a jednak są stworzeniami Boga. Zatem i szatani, choć są stworzeniami Boga, mogą być źli z natury.
Lecz przeciwnym jest, co mówi Dionizy w IV c. de Div. Nom., że szatani nie są źli z natury.
Odpowiadam, że wszystko co istnieje, o ile istnieje i ma jakąś naturę, dąży z natury do jakiegoś dobra, ponieważ ma istnienie z początku dobrego, gdyż zawsze skutek zwraca się do swego początku. Przydarza się zaś, że do jakiegoś dobra szczególnego jest dodane jakieś zło, jak na przykład z ogniem łączy się to zło, że trawi on inne rzeczy, lecz do dobra powszechnego nie może być żadne zło dołączone. Jeśli więc coś istnieje, czego natura skierowana jest do jakiegoś szczegółowego dobra, może ono z natury dążyć do czegoś złego, nie jako do złego, lecz przypadłościowo, o ile jest złączone z pewnym dobrem. Jeśli zaś coś istnieje, czego natura jest skierowana do jakiegoś dobra, według powszechnego pojęcia dobra, nie może ono z natury swojej dążyć do czegoś złego. Jasnym jest zaś, że każda natura umysłowa skierowana jest do dobra powszechnego, które może dostrzec, i które jest podmiotem woli. Stąd skoro szatani są umysłowymi substancjami, w żaden sposób nie mogą mieć naturalnej skłonności do jakiegokolwiek zła. I dlatego nie mogą być źli z natury.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Augustyn w tym miejscu strofuje Porfiriusza o to, że powiedział, iż szatani z natury byli oszukańczymi, mówiąc, że nie z natury są oszustami, lecz z własnej woli. Porfiriusz zaś podawał ten argument na to, że szatani są z natury oszukańczymi, iż przyjmował, że szatani są zwierzętami, mającymi naturę zmysłową. Natura zaś zmysłowa kieruje się do jakiegoś szczegółowego dobra, z którym zło może być złączone. I odnośnie do tego mogą mieć pewną naturalną skłonność do zła, jednak przypadłościowo, o ile zło jest złączone z dobrem.
Odpowiedź na drugi zarzut. Złość niektórych ludzi można nazwać naturalną, albo z powodu nawyknienia, które jest drugą naturą, albo dla naturalnej skłonności ze strony natury zmysłowej do jakiejś nieporządnej namiętności, jak niektórych nazywa się z natury gniewliwymi lub pożądliwymi, nie zaś ze strony natury umysłowej.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Dzikie zwierzęta odnośnie do natury zmysłowej mają naturalną skłonność do pewnych dóbr poszczególnych, z którymi są połączone pewne zła, jak na przykład lisy do szukania pożywienia roztropnością, z którą się łączy chytrość. Stąd to, że jest chytrym, nie jest złem lisa, skoro jest mu naturalnym, jak i to, że się złości, nie jest złem psa, jak mówi Dionizy IV cap. de Div. Nom.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.