Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 64, a. 3

Czy w szatanach jest cierpienie

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w szatanach nie ma cierpienia. Skoro bowiem cierpienie i radość sobie się przeciwstawiają, nie mogą równocześnie istnieć w tym samym. Lecz w szatanach jest radość, mówi bowiem Augustyn przeciw Manichejczykom (De Gen. contra Manich. l. II): Diabeł ma władzę nad tymi, którzy gardzą przykazaniami Boga i cieszy się tą tak nieszczęsną władzą. Zatem w szatanach nie ma cierpienia.

Zarzut drugi. Oprócz tego, cierpienie jest przyczyną bojaźni; tych rzeczy bowiem obawiamy się na przyszłość, z powodu których cierpimy, gdy są obecne. Lecz w szatanach nie ma bojaźni, według słów (Hi 41, 24): uczynion jest, aby się nikogo nie bał. Zatem w szatanach nie ma cierpienia.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, dobrem jest cierpieć nad złem. Lecz szatani nie mogą dobrze czynić. Zatem nie mogą cierpieć, przynajmniej nad złem winy, a to odnosi się do robaka sumienia.

Lecz przeciwnym jest, że grzech szatana jest cięższy od grzechu człowieka. Lecz człowiek jest karany cierpieniem za rozkosz grzechu, według słów (Ap 18, 7): Jako się wiele wynosiła i w rozkoszach była, tyle jej dajcie męki i żałości. Tym bardziej więc diabeł, który najbardziej się wynosił, zostaje ukarany żałością cierpienia.

Odpowiadam, że bojaźń, cierpienie, radość i tym podobne, o ile są namiętnościami, nie mogą być w szatanach; jako takie bowiem są właściwe pożądaniu zmysłowemu, które jest władzą w organie cielesnym. Lecz o ile oznaczają proste czynności woli, mogą być w szatanach. I trzeba powiedzieć, że jest w nich cierpienie. Cierpienie bowiem, o ile oznacza prosty czyn woli, nie jest niczym innym, jak oporem woli przeciw temu, co jest, lub czego nie ma. Jest zaś jasnym, że szatani pragnęliby, by nie było wielu rzeczy, które są, i by było wiele, których nie ma, pragnęliby bowiem, ponieważ są zazdrośni, by byli potępieni ci, którzy się zbawiają. Stąd należy powiedzieć, że jest w nich cierpienie, a zwłaszcza dlatego, że należy do pojęcia kary, by się sprzeciwiała woli. Pozbawieni są bowiem szczęśliwości, której pożądają z natury, a niegodziwa ich wola w wielu rzeczach jest powstrzymywana.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Radość i cierpienie, odnośnie do jednej rzeczy są przeciwstawne, jednak nie odnośnie do różnych rzeczy. Stąd nic nie przeszkadza, by ktoś równocześnie cierpiał z powodu jednej rzeczy, a cieszył się inną, a przede wszystkim, o ile cierpienie i radość wprowadzają proste czyny woli, gdyż nie tylko w różnych rzeczach, lecz także w jednej i tej samej rzeczy może istnieć coś, czego chcemy, i coś, czego nie chcemy.

Odpowiedź na drugi zarzut. Jak w szatanach jest cierpienie nad teraźniejszością, tak jest bojaźń przyszłości. To zaś, co się mówi: uczynion jest, aby się nikogo nie bał, rozumie się o bojaźni Boga, powstrzymującej od grzechu. Gdzie indziej napisano bowiem (Jk 2, 19), że: czarci wierzą i drżą.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Cierpieć nad złem winy dla niej samej, świadczy o dobrej woli, której się przeciwstawia zło winy. Cierpieć zaś nad złem kary, lub nad złem winy z powodu kary, świadczy o dobroci natury, której przeciwstawia się zło kary. Stąd mówi Augustyn XIX De Civ. Dei (c. XIII) że: boleść nad dobrem, utraconym przez karę, świadczy o dobrej naturze. Szatan więc, mając przewrotną i zatwardziałą wolę, nie boleje nad złem winy.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.