I, q. 67, a. 2
Czy światło jest ciałem
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że światło jest ciałem. Mówi bowiem Augustyn w księdze De Lib. Arb., że wśród ciał pierwsze miejsce zajmuje światło. Zatem światło jest ciałem.
Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Filozof (Topic. lib. V), że światło jest gatunkiem ognia. Lecz ogień jest ciałem. Zatem światło jest ciałem.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, być noszonym, przecinanym, odwracanym, jest rzeczą właściwą ciałom. Wszystko to zaś przypisuje się światłu, lub promieniowi. A przy tym różne promienie łączą się i rozdzielają, jak mówi Dionizy w II rozdz. De Div. Nom., co również, jak się zdaje, jest właściwością tylko ciał. Światło zatem jest ciałem.
Lecz przeciwnie, dwa ciała nie mogą być równocześnie w tym samym miejscu. Lecz tak się ma rzecz ze światłem i powietrzem. Światło zatem nie jest ciałem.
Odpowiadam, że jest niemożliwym, by światło było ciałem. A to mianowicie okazuje się trojako. Po pierwsze mianowicie od strony miejsca. Miejsce bowiem każdego ciała jest innym od miejsca drugiego ciała; nie jest też możliwym w przyrodzie, by istniały równocześnie dwa ciała w tym samym miejscu, jakimikolwiek by te ciała były, gdyż zetknięcie się wymaga rozróżnienia w położeniu.
Po drugie, wynika to samo z pojęcia ruchu. Jeśliby bowiem światło było ciałem, rozchodzenie się światła byłoby miejscowym ruchem ciała. Żaden zaś ruch miejscowy ciała nie może odbyć się w jednej chwili; wszystko bowiem, co się porusza co do miejsca, musi pierwej przejść przez środek przestrzeni, zanim dojdzie do jej granic. Oświetlenie zaś odbywa się w jednej chwili. Nie można też powiedzieć, że się to odbywa w czasie niedostrzegalnym. Bo choćby się to mogło zdarzyć na małej przestrzeni, to jednak na wielkiej przestrzeni (jak na przykład od wschodu do zachodu), zdarzyć się to nie może, natychmiast bowiem, gdy słońce ukaże się na wschodzie, zostaje oświetloną cała półkula, aż do przeciwległego punktu. Należy zaś także co innego rozważyć ze strony ruchu. Każde bowiem ciało ma określony ruch naturalny; światło zaś rozchodzi się wszędzie, a to zarówno ruchem kołowym, jak prostolinijnym. Stąd jest jasnym, że rozchodzenie się światła nie jest lokalnym ruchem jakiegoś ciała.
Po trzecie okazuje się to samo z rozważania powstawania i rozkładu. Gdyby bowiem światło było ciałem, to gdy powietrze się zaciemnia przez nieobecność ciała świecącego, wynikałoby stąd, że ciało świecące rozkłada się i że materia jego przyjmuje inną formę. Tego zaś nie można dostrzec, chyba żeby ktoś powiedział, że także ciemności są ciałem. Niewiadomo także, z jakiej materii powstawałoby codziennie tak wielkie ciało, które zapełnia środek półkuli. Śmiesznym by też było powiedzieć, że tak wielkie ciało rozkłada się tylko przez nieobecność ciała świecącego. A gdyby także ktoś odpowiedział, że się nie rozkłada, lecz że razem ze słońcem przybliża się i krąży, cóż można by powiedzieć na to, że po umieszczeniu jakiegoś przedmiotu przed świecą, zaciemnia się cały dom? Nie wydaje się też, by światło skupiało się dookoła świecy, nie widać bowiem, by tam była większa jasność potem, niż przedtem. Skoro więc to wszystko sprzeciwia się nie tylko rozumowi, lecz także zdrowym zmysłom, należy powiedzieć, że jest niemożliwym, by światło było ciałem.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Augustyn przyjmuje światło za ciało aktualnie świecące, mianowicie za ogień, który jest najszlachetniejszym wśród czterech elementów.
Odpowiedź na drugi zarzut. Arystoteles nazywa światłem ogień we własnej materii, jak ogień w materii powietrznej nazywa się płomieniem, a w materii ziemskiej nazywa się węglem. Nie należy też bardzo troszczyć się o te przykłady, które podaje Arystoteles w księgach o logice, gdyż podaje je jako prawdopodobne, według zdania innych.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Wszystko to przypisuje się światłu przenośnie, i można by to też przypisać ciepłu. Ponieważ bowiem ruch miejscowy jest z natury pierwszym ruchem, jak się tego dowodzi w VIII Physic., używamy wyrazów należących do ruchu miejscowego mówiąc o zmianie i o wszystkich ruchach; jak też i wyraz odległość pochodzi od miejsca, jako przeciwieństwo, jak powiedziano w X Metaph.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.