Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 67, a. 3

Czy światło jest jakością

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że światło nie jest jakością. Każda jakość bowiem pozostaje w podmiocie, nawet wtedy, gdy ustąpi jej czynna przyczyna, jak na przykład ciepło jest w wodzie po usunięciu jej od ognia. Lecz światło nie pozostaje w powietrzu, gdy się usunie źródło światła. Zatem światło nie jest jakością.

Zarzut drugi. Oprócz tego, każda jakość zmysłowa ma przeciwieństwo; jak na przykład ciepłu przeciwstawia się zimno, a białości czarne. Lecz światło nie ma przeciwieństwa, ciemności bowiem są brakiem światła. Zatem światło nie jest jakością zmysłową.

Zarzut trzeci. Oprócz tego przyczyna jest wyższą od skutku. Lecz światło ciał niebieskich jest przyczyną form substancjalnych w niższych ciałach na ziemi. Daje bowiem niematerialny byt barwom, ponieważ sprawia, iż stają się aktualnie widzialne. Światło zatem nie jest jakąś jakością zmysłową, lecz raczej formą substancjalną, albo niematerialną.

Lecz przeciwnym jest, co mówi Damascen w ks. I De Fid. Orth., że światło jest pewną jakością.

Odpowiadam, iż niektórzy powiedzieli, że światło nie ma bytu naturalnego w powietrzu, jak barwa na ścianie, lecz tylko byt obrazu umysłowego, jak podobieństwo barwy w powietrzu. Lecz to być nie może dla dwóch przyczyn. Po pierwsze mianowicie, dlatego, że światło daje nazwę powietrzu, powietrze bowiem staje się aktualnie oświetlonym. Barwa zaś mu nie nadaje nazwy, nie mówi się bowiem o zabarwionym powietrzu. Po drugie, ponieważ światło wywołuje skutki w naturze, gdyż przez promienie słońca ogrzewają się ciała. Obrazy umysłowe zaś nie są przyczyną przemian naturalnych.

Inni zaś powiedzieli, że światło jest formą substancjalną słońca. Lecz to także wydaje się niemożliwym, dla dwóch przyczyn. Po pierwsze mianowicie dlatego, że żadna forma substancjalna nie podpada pod zmysły sama przez się; to bowiem czym coś jest, jest przedmiotem umysłu, jak powiedziano w III De Anima. Światło zaś jest widzialne samo przez się. Po drugie, dlatego, że jest niemożliwym, by to, co jest w jednym formą substancjalną, było w drugim formą przypadłościową; gdyż jest własnością formy substancjalnej jako takiej, by stanowiła gatunek i dlatego zawsze i wszędzie forma substancjalna towarzyszy gatunkowi. Światło zaś nie jest formą substancjalną powietrza, inaczej bowiem rozkładałoby się przy znikaniu formy. Stąd nie może być formą substancjalną słońca.

Należy więc powiedzieć, że jak ciepło jest czynną jakością, wynikającą z formy substancjalnej ognia, tak światło jest jakością czynną, wynikającą z formy substancjalnej słońca, albo jakiegokolwiek innego ciała świecącego samo od siebie, jeśli takie ciało istnieje. Dowodem tego jest to, że promienie różnych gwiazd mają różne skutki, według różnych natur ciał.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Skoro jakość wynika z formy substancjalnej, w rozmaity sposób odnosi się podmiot do przyjmowania jakości; podobnie jak w rozmaity sposób odnosi się do przyjmowania formy. Gdy bowiem materia przyjmuje formę doskonale, to także jakość wynikająca z formy utrwala się stale, jak na przykład, gdy woda zamienia się w ogień. Gdy zaś przyjmuje formę substancjalną niedoskonale, jak gdyby dopiero zaczynając ją przyjmować, to wynikająca jakość pozostaje przez pewien czas, lecz nie stale, jak to widać na przykład, gdy woda ogrzana powraca do swej natury. Lecz oświetlenie nie odbywa się przez jakąś przemianę materii, jakoby się dokonywało rozpoczęcie jakiejś formy, ku przyjęciu formy substancjalnej. I dlatego światło znika, gdy znika czynnik, który je wywołuje.

Odpowiedź na drugi zarzut. Jest to przypadłością światłu, że nie ma przeciwieństwa, jako że jest jakością naturalną pierwszego ciała powodującego zmianę, wolnego od przeciwieństwa.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Jak ciepło działa na formę ognia jako narzędzie, mocą formy substancjalnej, tak światło działa niejako jako narzędzie, mocą ciał niebieskich, w celu wytworzenia form substancjalnych, oraz na to, aby barwy stały się aktualnie widzialne, jako że jest jakością pierwszego ciała zmysłowego.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.