Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 68, a. 2

Czy wody są ponad sklepieniem

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że wody nie są ponad sklepieniem. Woda bowiem jest z natury ciężką. Właściwe zaś miejsce dla ciał ciężkich nie jest w górze, tylko w dole. Zatem wody nie są ponad sklepieniem nieba.

Zarzut drugi. Oprócz tego woda z natury swej jest płynna. Lecz to co jest płynne, nie może się utrzymać nad ciałem okrągłym, jak to jest jasnym z doświadczenia. Skoro zatem sklepienie nieba jest ciałem okrągłym, nie może woda być ponad sklepieniem.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, skoro woda jest elementem, przeznaczeniem jej jest tworzyć ciała złożone, według tego, jak niedoskonałe ma się do doskonałego. Lecz ponad sklepieniem nieba nie ma miejsca na ciała złożone, gdyż ich miejsce jest na ziemi. Niepotrzebnie by więc istniała woda nad sklepieniem. Nie ma zaś nic niepotrzebnego w dziełach Boga. Nie ma zatem wód ponad sklepieniem.

Lecz przeciwnym jest, co powiedziano w Ks. Rodzaju (Rdz 1, 7): że przedzielił wody, które były pod sklepieniem, od tych, które były nad sklepieniem.

Odpowiadam, że jak mówi Augustyn w II super Gen. ad Litt., większą jest powaga tych słów Pisma św. niż wszelka zdolność umysłu ludzkiego. Stąd w jakikolwiek sposób i jakimikolwiek te wody tam są, bynajmniej jednak nie wątpimy, że one tam są. Nie wszyscy zaś jednakowo tłumaczą, jakimi są te wody. Orygenes bowiem mówi (Homil. 1 in Genes.), że owe wody, które są ponad niebem, są substancjami duchowymi. Stąd powiedziano w Psalmie (Ps 148, 4-5): wody, które są na niebie, niech wychwalają imię Pana, i (Dn 3, 60): Błogosławcie wody wszystkie, które są na niebie, Panu. Lecz na to odpowiada Bazyli w III Hexaem, że nie mówi się tak dlatego, że wody są stworzeniami rozumnymi, lecz dlatego, że rozważanie ich przez tych, którzy rozumieją, dopełnia chwały Stwórcy. Stąd mówi tamże to samo o ogniu, gradzie i tym podobnych rzeczach, które oczywiście nie są stworzeniami rozumnymi. Trzeba więc powiedzieć, że są to wody materialne.

Lecz jakie to są wody, należy rozmaicie określać, według różnych mniemań o sklepieniu nieba. Jeśli bowiem pod sklepieniem nieba rozumie się niebo gwiaździste, o którym się przyjmuje, że jest tej samej natury co cztery elementy, z tego samego powodu i wody, które są ponad niebem, mogą być uważane za mające tę samą naturę, co element wody. Jeśli zaś pod sklepieniem rozumie się niebo gwiaździste, nienależące do natury czterech elementów, wtedy i owe wody będące ponad sklepieniem, nie będą należeć do natury elementu wody; lecz, jak według Strabona nazywa się jedno niebo niebem empirejskim, to znaczy ognistym, tylko dla blasku, tak nazywa się inne niebo niebem wodnym, tylko dla przezroczystości, a to niebo jest ponad niebem gwiaździstym. Przyjąwszy także, że sklepienie niebieskie ma inną naturę, niż natura czterech elementów, można też powiedzieć, że dzieli wody, jeśli się pod wodami rozumie nie element wody, lecz materię nieuformowaną ciał, jak mówi Augustyn super Gen. contra Manich. lib. I., według tego bowiem cokolwiek oddziela ciała od ciał, oddziela też wody od wód. Jeśli zaś przez sklepienie nieba rozumie się część powietrza, w którym gęstnieją chmury, wtedy wody, które są ponad sklepieniem, są wodami, które zamieniły się w parę i wzniesione zostały ponad jakąś część powietrza, i z nich powstają deszcze. Jest bowiem rzeczą zupełnie niemożliwą twierdzić, by wody zamienione w parę wznosiły się ponad niebo gwiaździste, jak niektórzy powiedzieli, o czym wspomina Augustyn w II super Gen. ad Litt. (cap. IV). Czy to z powodu stałości nieba, czy z powodu środkowej strefy ognia, któraby pochłonęła tego rodzaju pary. Czy to dlatego, że miejsce, ku któremu dążą ciała lekkie i rzadkie, znajduje się poniżej kręgu tarczy księżyca, czy też dlatego, że jak widzimy, pary nie wznoszą się aż do szczytów niektórych gór. To zaś, co mówią także o rozrzedzaniu ciał w nieskończoność, z powodu podzielności ciał w nieskończoność, także nie ma sensu. Ciało naturalne bowiem dzieli się i rozrzedza tylko do pewnego kresu, a nie w nieskończoność.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Niektórym się wydaje, że tę trudność rozwiązuje się powiedzeniem, że wody choć z natury są ciężkie, mocą bożą jednak utrzymują się nad niebiosami. Lecz to rozwiązanie obala Augustyn, w II super Gen. ad Litt., mówiąc, że obecnie jest naszym zadaniem badać w jaki sposób Bóg ustanowił natury rzeczy, a nie co w nich chciał zdziałać cudem swej potęgi. Stąd należy inaczej powiedzieć, że na podstawie ostatnich dwóch zdań o wodach i o sklepieniu nieba, rozwiązanie jest jasne z tego co powiedziano w korpusie artykułu. Odnośnie zaś do pierwszego zdania, musi się przyjąć inny porządek w elementach, niż porządek podany przez Arystotelesa, że mianowicie wody otaczające ziemię są gęste, a wody otaczające niebo, są rzadkie, by tak się miały pierwsze wody do nieba, jak się mają drugie do ziemi. Albo też, że pod wodą rozumie się materię ciał, jak to powiedziano w korpusie artykułu.

Odpowiedź na drugi zarzut. Jest ona także jasną z tego co powiedziano w korpusie artykułu z dwóch ostatnich mniemań. Co do pierwszego zaś, odpowiada Bazyli dwojako. Jednym sposobem, dlatego, że nie jest koniecznym, by wszystko, co patrząc z dołu wydaje się okrągłym, było okrągłym, czyli wypukłym i w górze. Po drugie dlatego, że wody będące ponad niebem nie są płynne, lecz utwierdzone, jako lodowate ciało stałe dookoła nieba. Stąd niektórzy też mówią: niebo kryształowe.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Według trzeciego zdania wody wzniosły się ponad sklepienie w postaci pary na to, by dawały deszcz. Według drugiego zaś zdania, wody są ponad sklepieniem, to znaczy ponad całym niebem przezroczystym i bezgwiezdnym. Niebo to niektórzy nazywają pierwszym ruchomym, które sprawia dzienny obrót całego nieba, aby tym obrotem dziennym utrzymać ciągłość życia; podobnie jak niebo, w którym są gwiazdy, przez ruch Zodiaku jest przyczyną różnorodności powstawania i rozkładu, a to mianowicie przez zbliżanie się i oddalanie gwiazd i różną ich moc. Według zaś pierwszego zdania, są tam wody, jak mówi Bazyli (tamże), dla złagodzenia gorąca ciał niebieskich. Oznaką tego jest zaś, jak przyjęli niektórzy uczeni, jak mówi Augustyn, że gwiazda Saturn jest najzimniejsza, gdyż jest blisko wód będących nad sklepieniem.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.