I, q. 7, a. 2
Czy coś innego niż Bóg może być istotnościowo nieskończone
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że coś innego prócz Boga może być istotnościowo nieskończone. Moc rzeczy bowiem jest proporcjonalna do jej istotności. Jeżeli więc istotność Boga jest nieskończona, musi moc Jego być nieskończona. Zatem może wywołać skutek nieskończony, skoro po skutku poznaje się ilość mocy.
Zarzut drugi. Oprócz tego cokolwiek ma moc nieskończoną, ma istotność nieskończoną. Lecz rozum stworzony ma moc nieskończoną, pojmuje bowiem pojęcia ogólne, które mogą się rozciągać na nieskończoną ilość poszczególnych przedmiotów. Zatem wszelka substancja rozumna stworzona jest nieskończona.
Zarzut trzeci. Oprócz tego materia pierwsza jest czymś innym niż Bóg, jak to powyżej wykazano (R. III, par. 8). Lecz materia pierwsza jest nieskończona. Zatem coś innego oprócz Boga może być nieskończone.
Lecz przeciwnym temu jest, że to, co jest nieskończone, nie może pochodzić z jakiegoś początku, jak to powiedziano w III Physic. Wszystko zaś, co jest prócz Boga, jest z Boga, jako z pierwszego początku. Zatem nic z tego, co istnieje, prócz Boga, nie może być nieskończonym.
Odpowiadam, że oprócz Boga może być coś nieskończonym pod pewnym względem, lecz nie bezwzględnie. Jeśli bowiem mówimy o nieskończonym o ile odnosi się do materii, jasnym jest, że wszystko co istnieje w czynie posiada jakąś formę; i w ten sposób materia tej rzeczy jest ograniczona przez formę. Lecz ponieważ materia, o ile jest pod jedną formą substancjalną, pozostaje w możności do wielu form przypadłościowych, to, co jest skończone wprost, może być nieskończone pod pewnym względem: jak np. drzewo jest skończone co do swojej formy, jednak jest nieskończone pod pewnym względem, o ile jest w możności do nieskończonej ilości kształtów. Jeśli zaś mówimy o nieskończonym w odniesieniu do formy, to jasnym jest, że te rzeczy, których formy istnieją w materii, są skończone wprost, a w żaden sposób nie są nieskończone. Gdyby zaś istniały jakieś formy stworzone nie przyjęte w materii, lecz istniejące oddzielnie same przez się, jak to niektórzy o aniołach mniemają, te formy będą wprawdzie nieskończone pod pewnym względem, o ile tego rodzaju form jakaś materia nie ogranicza, ani nie zacieśnia; lecz ponieważ forma stworzona w ten sposób oddzielnie bytująca ma byt, a nie jest swoim własnym bytem, koniecznym jest, by sam jej byt był przyjęty i zacieśniony przez jakąś określoną naturę. Stąd nie może być nieskończoną wprost.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Sprzeciwia się to pojęciu rzeczy stworzonej, by istotność rzeczy była samym jej bytem, ponieważ byt istniejący substancjalnie nie jest bytem stworzonym. Stąd jest przeciwnym pojęciu rzeczy stworzonej, by była wprost nieskończoną. Tak więc, jak Bóg, chociaż posiada moc nieskończoną, nie może jednak uczynić czegoś, co by nie było uczynionym (bo w ten sposób rzeczy sprzeczne istniałyby równocześnie), tak nie może uczynić czegoś nieskończonego wprost.
Odpowiedź na drugi zarzut. To właśnie, że moc rozumu rozciąga się niejako na nieskończoną ilość przedmiotów, pochodzi stąd, że rozum jest formą nie w materii, lecz albo zupełnie oddzieloną, jakimi są substancje aniołów, albo przynajmniej władzą rozumną, która nie jest czynem jakiegoś organu w duszy rozumnej, połączonej z ciałem.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Materia pierwsza nie istnieje w przyrodzie sama przez siebie, skoro nie jest bytem w czynie, lecz tylko możnością. Stąd jest raczej czymś współstworzonym, niż stworzonym. Pomimo to materia pierwsza nawet co do możności nie jest nieskończoną wprost, lecz pod pewnym względem; ponieważ możność jej rozciąga się tylko do form naturalnych.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.