Księga I, Rozdział 10
O mniemaniu tych, którzy mówią, iż nie można udowodnić, że Bóg istnieje, skoro to jest samo przez się oczywistym
Może to rozważanie, którym się ktoś posługuje celem udowodnienia, że Bóg istnieje, wyda się zbytecznym tym, którzy twierdzą, że istnienie Boga jest samo przez się oczywistym, tak że nie można pomyśleć przeciwieństwa tego i w ten sposób nie można dowieść, iż Bóg istnieje. Wydaje się zaś tak z następujących powodów.
Te rzeczy nazywają się same przez się oczywiste, które się poznaje natychmiast po poznaniu terminów; jak na przykład gdy się pozna czym jest całość a czym jest część, poznaje się natychmiast, że wszelka całość jest większa od swej części. Tego rodzaju zaś jest to zdanie Bóg jest. Pod imieniem Boga rozumiemy bowiem coś, nad co nic większego pomyśleć nie można. To zaś powstaje w umyśle tego, który słyszy i pojmuje imię Boga, tak, że przynajmniej w umyśle już Bóg być musi. Nie może On jednak być tylko w umyśle, to bowiem co jest w umyśle i w rzeczy, jest większe od tego co jest tylko w umyśle, samo zaś znaczenie imienia okazuje, że nie ma nic większego od Boga. Wynika stąd, że to, iż Bóg istnieje, jest samo przez się oczywiste, okazane jakby samym znaczeniem imienia.
Również. Można pomyśleć, że istnieje rzecz, o której nie można pomyśleć, by nie istniała. Oczywiście jest ona czymś większym od tej, o której można pomyśleć, że nie istnieje. Tak więc można by pomyśleć o czymś większym niż Bóg, gdyby można pomyśleć, że Bóg nie istnieje. A to jest przeciw znaczeniu imienia. Pozostaje więc, że to, iż Bóg istnieje, jest samo przez się oczywistym.
Prócz tego. Najbardziej oczywistymi muszą być te zdania, w których orzeka się to samo o tym samym, jak na przykład człowiek jest człowiekiem, lub których orzeczenia zawierają się w definicjach podmiotów, jak na przykład człowiek jest zwierzęciem. W Bogu zaś znachodzi się to przede wszystkim, jak to później będzie okazane, że byt Jego jest jego istotnością, jak gdyby tym samym było, że się odpowie na pytanie czym jest, co na pytanie czy jest. Tak więc, gdy się mówi Bóg jest, orzeczenie jest albo tym samym co podmiot, albo przynajmniej zawiera się w definicji podmiotu. I w ten sposób to, że Bóg istnieje, będzie samo przez się oczywiste.
Nadto. Te rzeczy, które są znane w sposób naturalny, poznaje się same przez się, nie dochodzi się bowiem do ich poznania przez dociekanie. To zaś, że Bóg jest, znane jest z natury, skoro pragnienie człowieka dąży z natury do Boga, jak do ostatecznego celu, jak to się później wykaże. Zatem to, że Bóg istnieje, jest samo przez się oczywistym.
Dalej. To musi być samo przez się oczywiste, przez co się poznaje wszystko inne. Takim zaś jest Bóg. Jak bowiem światło słońca jest początkiem wszelkiego wzrokowego dostrzegania, tak początkiem wszelkiego poznania umysłowego jest światło boże, dlatego, że w nim najpierw i najbardziej znajduje się światło umysłowe. Zatem to, że Bóg istnieje, musi być samo przez się oczywiste.
Z tych więc i podobnych powodów uważają niektórzy istnienie Boga za tak oczywiste, że nie może umysł pomyśleć nic przeciwnego.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.