Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 9

O porządku i sposobie postępowania w tym dziele

Z tego co dotąd powiedziano, wynika jasno, że zamiar mędrca musi się obracać około dwojakiej prawdy rzeczy boskich i około zbijania błędów przeciwnych. Do jednej z nich może dojść dociekanie rozumowe, druga zaś przewyższa wszelki wysiłek rozumu. Mówię zaś o dwojakiej prawdzie rzeczy boskich, nie od strony samego Boga, który jest prawdą jedną i pojedynczą, lecz od strony naszego poznania, którego stosunek do poznawania rzeczy boskich jest rozmaity.

Należy zatem przystąpić do okazania pierwszej prawdy argumentami dowodzącymi, którymi by można przekonać przeciwnika. Lecz ponieważ nie można znaleźć tego rodzaju argumentów dla drugiej prawdy, zamiarem naszym nie musi tu być przekonywanie przeciwnika argumentami, lecz rozwiązanie argumentów, które on ma przeciwko prawdzie, skoro rozum przyrodzony nie może być przeciwny prawdzie wiary, jak to wykazano powyżej (R. VII).

W szczególny zaś sposób można przekonać przeciwnika tego rodzaju prawdy z powagi Pisma św., stwierdzonej cudami przez Boga; w te bowiem rzeczy, które przewyższają rozum, wierzymy tylko dlatego, że Bóg je objawił.

Należy jednak dla okazania tego rodzaju prawdy wprowadzać pewne argumenty prawdopodobne, celem wyćwiczenia wiernych i dania im pomocy, ale nie dla przekonania przeciwników, sama bowiem niedostateczność tych argumentów tym bardziej by ich jeszcze utwierdziła w błędzie, gdyby sądzili, że przyjmujemy prawdy wiary dla tak błahych powodów.

Zamierzając więc postępować w powyższy sposób spróbujemy najpierw okazać tę prawdę, którą wyznaje wiara a bada rozum, wprowadzając argumenty dowodzące i prawdopodobne. Niektóre z nich zbieramy z ksiąg filozofów i świętych, przez które wiara się utwierdza, a przeciwnik przekonuje.

Następnie, by przejść od rzeczy bardziej jasnych do mniej jasnych, przystępujemy do okazania tej prawdy, która przewyższa rozum, rozwiązując argumenty przeciwników i objaśniając, o ile to Bóg dozwoli, prawdy wiary argumentami prawdopodobnymi i powagami.

Skoro więc zamierzamy drogą rozumu iść za tym co rozum ludzki może zbadać o Bogu, pierwsze co się nam narzuca, jest zbadanie tego, co należy do Boga Samego w Sobie, drugie zaś pochodzenie stworzeń od Niego, trzecie zaś stosunek stworzeń do Niego jako do celu.

Z pośród zaś tych rzeczy, które należy rozważyć o Bogu Samym w Sobie, należy na wstępie zająć się, jakby jakimś koniecznym fundamentem całego dzieła, rozważaniem, za pomocą którego dowodzi się, że Bóg jest. Jeśli bowiem nie ma takiego dowodu, upada z konieczności wszelkie rozważanie o rzeczach boskich.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.