Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 14

Że do poznania Boga należy posługiwać się drogą odsuwania

Wykazawszy, że istnieje jakiś pierwszy byt, który nazywamy Bogiem, należy zbadać jego naturę.

W rozważaniu zaś substancji bożej należy przede wszystkim posługiwać się drogą odsuwania. Substancja boża niezmiernością swoją przewyższa wszelką formę, której dosięga nasz umysł i w ten sposób nie możemy Jej objąć, poznając czym jest. Lecz mamy niejakie o niej poznanie, poznając czym nie jest. Tym więcej też się do jej poznania przybliżamy, im więcej rzeczy potrafimy naszym umysłem od niej odsunąć. Każdą rzecz bowiem tym doskonalej poznajemy, im dokładniej zobaczymy różnicę między nią, a innymi rzeczami; każda rzecz bowiem ma sama w sobie własny byt, różny od wszystkich innych rzeczy. Dlatego też i rzeczy, których definicje znamy, umieszczamy najpierw w rodzaju, przez co wiemy w ogóle czym rzecz jest, a następnie dodajemy różnice, za pomocą których odróżnia się ją od innych rzeczy; i w ten sposób dokonuje się zupełne poznanie substancji rzeczy.

Lecz ponieważ rozważając substancję bożą nie możemy przyjąć coś jako rodzaju, ani też nie możemy otrzymać jej odróżnienia od innych rzeczy za pomocą różnic twierdzących, trzeba je otrzymać przez różnice przeczące. Jak zaś w różnicach twierdzących jedna ogranicza drugą i bardziej przybliża do zupełnego określenia rzeczy, według tego, im od większej ilości rzeczy odróżnia, tak jedna różnica przecząca zacieśnia drugą i sprawia, że ta rzecz odróżnia się od wielu innych. Jak na przykład gdybyśmy powiedzieli, że Bóg nie jest przypadłością, odróżniamy Go tym samym od wszystkich przypadłości; następnie, gdy dodamy, że nie jest ciałem, odróżniamy Go także od niektórych substancyj: i tak stopniowo postępując ze wszystkim co jest poza Nim, będzie się wyróżniać przez tego rodzaju przeczenia i wtedy dojdziemy do właściwego rozważania Jego substancji, gdy się pozna, że jest różny od wszystkich rzeczy. Nie będzie ono jednak doskonałym, ponieważ się Go nie pozna czym jest Sam w Sobie.

By zatem przystąpić do poznania Boga drogą odsuwania, przyjmujemy za początek to, co jest już oczywiste z tego co powiedziano powyżej, mianowicie, że Bóg jest całkiem nieruchomy. Potwierdza to także powaga Pisma św. Powiedziano bowiem (Ml 3, 6): bom ja Pan, a nie odmieniam się; (Jk 1, 17): u którego niemasz odmiany, oraz (Lb 23, 19): nie jest Bóg jako człowiek... żeby się odmieniał.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.