Księga I, Rozdział 15
Że Bóg jest wieczny
Okazuje się nadto z tego jasno, że Bóg jest wieczny.
Wszystko bowiem co być zaczyna lub przestaje, doznaje tego przez ruch lub zmianę. Wykazano zaś, że Bóg jest zupełnie niezmienny (R. XIII). Jest zatem wieczny, nie mając początku i końca.
Podobnie. Tylko te rzeczy mierzy się czasem, które się poruszają, dlatego, że czas jest liczbą ruchu, jak powiedziano w IV Physicorum. Bóg zaś jest zupełnie bez ruchu, jak już udowodniono (R. XIII). Nie mierzy się Go więc czasem. Nie należy tedy w Nim przyjmować przedtem i potem. Nie posiada zatem bytu po niebycie, ani też nie może posiadać niebytu po bycie, nie można też znaleźć w Jego bycie jakiegoś następstwa, ponieważ tych rzeczy nie można rozumieć bez czasu. Nie ma On więc początku i końca, a cały swój byt posiada równocześnie. Na tym zaś polega pojęcie wieczności.
Dalej. Jeśli Go kiedyś nie było, a potem był, coś Go sprowadziło z niebytu do bytu. Nie Sam Siebie, gdyż to czego nie ma, nie może nic uczynić. Jeśli zaś coś innego, to jest ono pierwsze od Niego. Wykazano zaś (R. XIII), że Bóg jest pierwszą przyczyną. Nie zaczął tedy istnieć. Stąd także nie przestanie istnieć, co bowiem było zawsze, ma moc istnienia zawsze. Zatem jest wieczny.
Oprócz tego. Widzimy na świecie rzeczy, które mogą być i nie być, to znaczy takie, które podlegają rodzeniu i zepsuciu. Każda zaś rzecz, która może istnieć, ma przyczynę, ponieważ, skoro sama ze siebie odnosi się jednakowo do dwóch możliwości, mianowicie do bytu i niebytu, jeśli otrzyma byt, musi się to stać z jakiejś przyczyny. Lecz w przyczynach nie można postępować w nieskończoność, jak pokazano powyżej (tamże), rozumowaniem Arystotelesa. Musi się więc przyjąć coś, co musi koniecznie istnieć. Każda zaś rzecz konieczna, albo ma skądinąd przyczynę swej konieczności, albo nie skądinąd, lecz jest konieczna sama przez się. Nie wolno zaś postępować w nieskończoność w rzeczach koniecznych, które skądinąd mają przyczynę swej konieczności. Trzeba więc przyjąć coś pierwszego koniecznego, które samo przez się jest konieczne. A tym jest Bóg, skoro jest pierwszą przyczyną, jak to wykazano (R. XIII). Zatem Bóg jest wieczny, skoro każda rzecz konieczna sama przez się, jest wieczna.
Arystoteles wykazuje także z wieczności czasu wieczność ruchu (VIII Physic.). A z tego znowu wykazuje wieczność substancji poruszającej. Pierwszą zaś substancją poruszającą jest Bóg. Jest On zatem wieczny. Gdy się zaś zaprzeczy wieczności czasu i ruchu, pozostaje jeszcze argument na udowodnienie wieczności substancji. Jeśli bowiem ruch miał początek, musiał mieć początek od czegoś poruszającego. A to jeśli miało początek, miało go od jakiegoś czynnika. I w ten sposób pójdzie się w nieskończoność, albo się dojdzie do czegoś, co się nie zaczęło.
Tej prawdzie zaś świadectwo daje powaga boska. Stąd mówi psalm (Ps 102, 13): Ale Ty, Panie, trwasz na wieki. I to samo (w. 28): Ale Ty tenżeś jest, i lata Twoje nie ustaną.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.