Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga I, Rozdział 21

Że Bóg jest swą istotnością

Z tego co powiedziano, można wywnioskować, że Bóg jest swą istotnością, treścią (quidditas), czyli naturą.

We wszystkim bowiem co nie jest swoją istotnością czyli treścią, musi być jakieś złożenie. Skoro bowiem w każdej rzeczy jest jej istotność, gdyby w jakiejś rzeczy nie było niczego prócz jej istotności, wszystko czym rzecz jest, byłoby jej istotnością; i tak sama byłaby swą istotnością. Jeśli więc coś nie byłoby swoją istotnością, musi w nim być coś poza jego istotnością. I dlatego musi w nim być jakieś złożenie. Stąd także istotność w rzeczach złożonych ma znaczenie części, jak na przykład człowieczeństwo w człowieku. Wykazano zaś, że w Bogu nie ma żadnego złożenia. Bóg więc jest swoją istotnością.

Dalej. Wydaje się, że tylko to jest poza istotnością lub treścią rzeczy, co nie wchodzi w jej definicję, definicja bowiem oznacza czym jest rzecz. Tylko zaś przypadłości rzeczy nie podpadają pod definicję. Zatem tylko przypadłości są w jakiejś rzeczy poza jej istotnością. W Bogu zaś nie ma żadnych przypadłości, jak to się wykaże (R. XXIII). Nie ma w Nim więc nic poza Jego istotnością, jest On zatem Sam Swą istotnością.

Oprócz tego. Formy, których się nie orzeka o rzeczach bytujących substancjalnie, branych czy to ogólnie, czy poszczególnie, są formami, które nie bytują substancjalnie poszczególnie same przez się, wyosobnione same w sobie. Nie mówi się bowiem by Sokrates, lub człowiek, lub zwierzę był białością, gdyż białość nie bytuje oddzielnie sama przez się, lecz wyosabnia się przez podmiot substancjalnie bytujący. Podobnie takie formy naturalne nie istnieją oddzielnie same przez się poszczególnie, lecz wyosabniają się we własnych materiach; stąd nie mówimy, że ten ogień, lub ogień jest swoją formą. Same zaś istotności lub treści rodzajów lub gatunków wyosabniają się przez materię wyznaczoną tego lub owego osobnika, chociaż także treść rodzaju lub gatunku obejmuje formę i materię w ogólności; stąd się nie mówi, że Sokrates lub człowiek jest człowieczeństwem. Lecz istotność boska istnieje sama przez się poszczególnie i wyosabnia sama w sobie, skoro nie jest w materii, jak to wykazano (R. XVII). Orzeka się zatem boską istotność o Bogu, tak że mówimy Bóg jest swą istotnością.

Oprócz tego. Istotność rzeczy albo jest rzeczą samą, albo ma się do rzeczy w jakiś sposób jak jej przyczyna, skoro rzecz otrzymuje gatunek przez swą istotność. Lecz żadnym sposobem nie może coś być przyczyną Boga, skoro On jest pierwszym bytem, jak to wykazano (R. XIII). Bóg więc jest Swoją istotnością.

Dalej. Co nie jest swą istotnością, odnosi się według jakiejś swej części do niej, jak możność do czynu. Stąd i sposobem formy oznacza się istotność, jak na przykład człowieczeństwo. Lecz w Bogu nie ma żadnej możności, jak to powyżej wykazano (R. XVI). Musi więc Sam być Swą istotnością.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.